Advertisement

Aquinas and His Predecessors: Some Further Differences

Chapter
  • 116 Downloads
Part of the The New Synthese Historical Library book series (SYNL, volume 50)

Abstract

In the preceding Chapter, the principal opposition between the SLE and its predecessors was proposed. That opposition can be characterized variously. Speaking very generally, one might say that Aquinas disagreed with previous commentators on the unifying factor of the ten books of the Ethics. Or, if one prefers a less general description, one could explain that Aquinas insists by the SLE that the entirety of the Ethics is held together by the search for the answer to the question of human happiness. Thirdly, and now bringing in yet more detail, one can argue that, according to the SLE, in Book I is discovered a general description of the agent’s final end, a description requiring the subsequent examination of the virtues and some of their consequences; then, in Book X, and on the basis of the preceding nine books, a final description of the happiness proper to the human agent in this life is offered. Yet however one phrases the opposition between Aquinas and the earlier commentators on the Ethics, it seems undeniable that the SLE was intended as an expression of a moral theory of great importance to Aquinas. In the present Chapter, less central differences between Aquinas and Albert, as well as one between Aquinas and Averroes, will be examined. Additional evidence is thus offered for the view of the SLE as a work in which Aquinas proposed a theory of morality which in his mind had not up to that time been adequately understood.

Keywords

Moral Virtue Correct Reason Prudential Reason Innate Principle Rational Soul 
These keywords were added by machine and not by the authors. This process is experimental and the keywords may be updated as the learning algorithm improves.

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

References

  1. 1.
    NE. VI.1.1139a5–15: “Nunc autem de rationem habente secundum eundem modum dividendum. Et supponatur duo rationem habentia, unum quidem quo speculamur talia entium quorum principia non contingunt aliter habere, unum autem quo contingentia. Ad ea enim quae genere altera, et animae particularum alterum genere ad utrumque aptum natum. Si quidem secundum similitudinem quandam et proprietatem cognitio existit ipsis. Dicatur autem horum hoc quidem scientificum, hoc autem rationativum; consiliari enim et ratiocinari idem, nullus autem consiliatur de non contingentibus aliter habere; quare ratiocinativum est una quaedam pars rationem habentis.” This is the Latin as found in SLE, p.331. Albert’s Latin translation differs only in one word; cf. Super Ethica, p404,72–78. Averroes’s version is identical in meaning, although not in wording; cf. In VI Ethic, fol.81rE–F: “Nunc vero eodem modo rationis capax...(finishing with) ...animae partis, quod rationis est capax.”Google Scholar
  2. 2.
    SLE.VI. 1.107–12.S1115: “Supponatur ergo quod pars rationalis dividatur in duas: una quidem est per quam speculamur ilia entia, scilicet necessaria, quorum principia non possunt aliter se habere, alia autem pars (est) per quam speculamur contingentia.”Google Scholar
  3. 3.
    Ibid.137–42.S1118S: “Et dicit quod praedictarum partium rationalis animae una quidem, quae speculatur necessaria, potest dici scientificum genus animae, quia scientia de necessariis est; alia autem pars potest dici rationativa, secundum quod ratiocinari et consiliari pro eodem sumitur;”Google Scholar
  4. 4.
    Ibid.114–l6.Sl116: “Ad obiecta quae diflferunt genere necesse est quod diversa genera partium animae adaptentur.”Google Scholar
  5. 5.
    Ibid. 150–51.S1 119: “Videtur autem quod Philosophus hic déterminât dubitationem habere.”Google Scholar
  6. 6.
    Bradley: Aquinas on the Twofold Human Good, pp. 195; 241.Google Scholar
  7. 7.
    In VI Ethic. I.fol.8lvL: “una quarum est pars rationalis, quae apprehendit entia, quorum causas impossibile est in nobis esse: et sunt ilia, quae non est possibile esse nisi a causis suis naturalibus. Et secunda est ilia, quae apprehendit entia, quarum [sic] causas possibile est esse in nobis: et ista sunt ea quorum causas possibile est esse preterquam naturales.”Google Scholar
  8. 8.
    Ibid. fol.81vL–M: “Necesse quidem est ergo ut dividantur partes animae recipientis secundum divisionem generum, que recipiuntur, et ut mutentur secundum illorum mutationem: eo quod necesse est ut dividatur receptivum divisione receptibilis, et diversetur eius diversitate...”Google Scholar
  9. 9.
    Ibid..fol.81vM–fol.82rA: “Et apprehensio, quae appropriatur entibus, quorum principia non sunt in nobis, nominatur scientia speculativa: et apprehensio, que appropriatur entibus, quorum cause in nobis sunt, nominatur cognitiva operativa: intendo earn, in qua est cogitatio propter operationem... Et utitur quidem homo cogitatione operativa in rebus, quas possibile est esse a voluntate. Cumque sic sit, cogitativa est una ex partibus animae rationalis, que recipit rationem: et altera pars est speculativa.”Google Scholar
  10. 10.
    Cf. above, pp. 13–14.Google Scholar
  11. 11.
    While the Super Ethica cites Averroes slightly more than 50 times, only on three occasions is the reference to his Ethics–Commentary. Cf. the list of citations in Super Ethica, p. 798.Google Scholar
  12. 12.
    Super Ethica. VI.2.p398,62–68.Google Scholar
  13. 13.
    Ibid. p399,12–15:“Differentia specie non conveniunt uni secundum numerum; sed omnes potentiae animae inveniuntur in una essentia animae; ergo non sunt specie differentes.”Google Scholar
  14. 14.
    Ibid. p399,16–21: “Praeteria, quod est essentiale uni, non potest esse accidentale alteri; sed huiusmodi potentiae animae sunt accidentia fluentia ab essentia animae; ergo cum species non constituantur nisi formis essentialibus, non erit divisio potentiarum sicut in species.” Also, seeIbid. p399:22–25.Google Scholar
  15. 15.
    Ibid.p400,11–15: “Sed potentiae, de quibus hie loquitur Philosophus, semper sunt simul, quia numquam est scientificum sine ratiocinativo aut e converso. Et ideo non est divisio in haec, nisi sicut in partes potentiales.”Google Scholar
  16. 16.
    Ibid. p400,53–67: “Dicendum, quod necessaria, de quibus est scientia, possunt dupliciter considérait aut quantum ad essentiam, secundum quod sunt accepta sine continuo et tempore, et sic in eis non est discursus, sed est eorum intellectus stans in uno. Aut secundum esse, quod habent in rebus naturalibus aut mathematicis, et sic ex commixtione continui et temporis obnubilantur, et oportet ea accipere per collectionem et discursum. Sed primo modo accipiuntur ab intelligentiis, quae non accipiunt cognitionem horum per imaginationem et sensum sicut nos, et ideo oportet, quod nos conferendo et ratiocinando et resolvendo posteriora in priora deveniamus in acceptionem necessariorum, quae est scientia.”Google Scholar
  17. 17.
    Ibid. p401, 12–17: “Tertio videtur, quod insufficienter dividit rationem, (1) quia sapientialia sunt in nobis, ad quae etiam perficimur nobilissimo habitu; sed non sunt nisi in ratione; ergo debuit ponere cum duobus, quae [Aristoteles] ponit, etiam sapientificum.”Google Scholar
  18. 18.
    Ibid. p401,41–45: “Solutio: Avicenna docet sic invenire diversitatem potentiarum: Ubicumque enim invenimus diversa opera, quae non possunt reduci in eadem principia, oportet, quod ad ilia ordinentur diversae potentiae...”Google Scholar
  19. 19.
    Ibid. p401,48–53.Google Scholar
  20. 20.
    Ibid.p401,53–60: “Et ideo, cum acceptio contingentium sit per medium debile, scilicet per signum, quod est quasi extrinsecum, et necessariorum per medium, quod est causa vel effectus immediatus, erit alia potentia ad haec et ilia cognoscenda, quarum una perficitur acceptione iuxta sensum et alia in propinquitate ad intelligentiam.”Google Scholar
  21. 21.
    Cf. above, p. 20 with note 76.Google Scholar
  22. 22.
    Ibid. p401,60–65: “Sed idem principium in nobis est accipiendi scibilia et sapientialia quantum ad formam medii, quia omnia haec per collectionem accipimus et per medium immediatum et essentiale, quae facit fixam cognitionem, et ideo pertinent ad eandem partem animae.”Google Scholar
  23. 23.
    In a later lectio, Albert asserts the following of collectio: Azd.6.p429,65–68: “...quod collectio non dicit tantum aggregationem, sed simul cum hoc ordinem principiorum vel ad conclusionem vel ad opus...”Google Scholar
  24. 24.
    Ibid. p402,29–36. Google Scholar
  25. 25.
    Ibid. p403,28–35: “Cum enim materia sit proportionata ad formam, quia proprius actus est in propria materia, talis proportio non ponitur esse ex substantia materiae, quia ilia est eadem in omnibus, nee per formam completam, quia sic forma inesset, antequam insit, sed oportet, quod talis proportio indeterminata sit, quae est in materia, eo quod omnes formae extrahuntur de potentia materiae.”Google Scholar
  26. 26.
    Ibid. p403,49–60: “Similiter etiam potentia acceptiva est proportionata ad suum cognoscibile, et ideo oportet, quod sit in ipsa quaedam incohatio illius quasi indeterminate quidam habitus, per quern similatur suo cognoscibili sicut indeterminatum determinato. Et ideo cum necessaria et contingentia sint diversarum formarum quantum ad modum acceptionis, eorum incohationes non reducuntur in potentiam cognoscitivam unam, sed necessario ad duas... Et sic procedit ratio Aristotelis.”Google Scholar
  27. 27.
    Ibid. p404,24–27: “Sed nunc etiam dividendum est rationem habens per essentiam eodem modo in duo, uno quorum speculamur necessaria, quorum principia non possunt se habere aliter, et alio speculamur contingentia” p404,30–33: “...probat divisionem esse necessarium tali ratione: ad ea quae sunt altera génère, alterum de numéro particularum animae est natum adutrumque”; p404,41–49: “Primo proponit nomina et dicit, quod hoc quo cognoscimus necessaria, dicatur scientificum, et hoc quod speculamur contingentia, dicatur ratiocinativum, et remanet sibi nomen rationis, vel quia nihil perfectionis additur supra ipsum, vel melius, quia horum cognitio est tota in discursu quodam, quia sunt permixta motui et quantitati et secundum esse et secundum essentiam.”Google Scholar
  28. 28.
    SLE. VL1.150–51.S1119: “Videtur autem quod Philosophus hic déterminât dubitationem habere.” “Dubitatio” and Ȍdubium” are equivalent to the Greek “aporie.” – Much earlier than the SLE, in 1265–1266 the following apparently opposing view of Aristotle’s doctrine is had in the Q.D de anima, q. un., a. 12: “Potentia enim ad actum dicitur correlative, unde secundum diversitatem actionum oportet esse diversitatem potentiarum. Et inde est quod Philosophus in VI Ethic, dicit quod scientificum animae, quod est necessariorum, et ratiocinativum quod est contingentium, sunt diversae potentiae; quia necessarium et contingens génère differunt.” Yet, in his De anima-Commentary from the years 1267–1268 (ffiZ14.IIL9.139–43.P828), Aquinas had remarked that Aristotle “distinguit autem consiliativum ab intellectivo sicut in VI Ethicorum distinguitur rationativum, quod est contingencium, a scientifico, quod est necessariorum, et ea ratione que ibi tangitur.” This latter text seems justified by the context, i.e., an explanation that for Aristotle there are more potencies of the soul than certain ancient philosophers admitted.Google Scholar
  29. 29.
    Metaphysics.I11 contains numerous apories or dubitationes which Aquinas consistently solves by references to various Aristotelian doctrines. E.g.: In.III.4.384–85; 5.392; 7.422.Google Scholar
  30. 30.
    SLE VI.I.151–59.S1H9: “Ipse enim in III De anima distinguit intellectum in duo, scilicet in agens et possibile, et dicit quod agens est quo est omnia facere, possibilis autem est quo est omnia fieri; sic ergo tarn intellectus agens quam possibilis secundum propriam rationem ad omnia se habet; esset ergo contra rationem utriusque intellectus, si alia pars animae esset quae intelligit necessaria et quae intelligit contingentia.”Google Scholar
  31. 31.
    Ibid.VI. 1.160–66.S1120: “Rursus, verum necessarium et verum contingens videntur se habere sicut perfectum et imperfectum in genere veri; eadem autem potentia animae cognoscimus perfecta et imperfecta in eodem genere, sicut visus lucida et tenebrosa; multo igitur magis eadem potentia intellectiva cognoscit necessaria et contingentia.”Google Scholar
  32. 32.
    Ibid. 167–75.S1121: “Item, universalius se habet intellectus ad intelligibilia quam sensus ad sensibilia, quanto enim aliqua virtus est altior tanto est magis unita; sensus autem visus percipit et incorruptibilia, scilicet caelestia corpora, et corruptibilia, scilicet inferiora, quibus proportionaliter respondere videntur necessarium et contingens; multo igitur magis eadem intellectiva potentia cognoscit necessaria et contingentia.”Google Scholar
  33. 33.
    Ibid. 176–89.S1122: “Videtur etiam et probatio quam induxit efïicax non esse. Non enim quaelibet diversitas generis in obiectis requirit diversas potentias, alioquin non eadem potentia visiva videremus plantas et animalia, sed sola ilia diversitas quae respicit formalem rationem obiecti, puta, si esset diversum genus coloris vel luminis, oporteret esse diversas potentias visivas. Obiectum autem intellectus proprium est quod quid est, quod est commune omnibus et substantiis et accidentibus, licet non eodem modo. Unde et eadem intellectiva potentia cognoscimus substantias et accidentia. Pari ergo ratione diversitas generis necessariorum et contingentium non requirit diversas potentias intellectivas.”Google Scholar
  34. 34.
    Ibid. 190–203.S1123: “Haec autem dubitatio defacili solvitur si quis consideret quod contingentia dupliciter cognosci possunt: uno modo secundum rationes universales, alio modo secundum quod sunt in particular^ Universales quidem igitur rationes contingentium immutabiles sunt, et secundum hoc de his demonstrationes dantur et ad scientias demonstrativas pertinet eorum cognitio; non enim scientia naturalis est solum de rebus necessariis et incorruptibilibus, sed etiam de rebus corruptibilibus et contingentibus; unde patet quod contingentia sic considerata ad eandem partem animae intellectivae pertinent ad quam et necessaria, quam Philosophus vocat hie scientificum, et sic procedunt rationes inductae.”Google Scholar
  35. 35.
    Ibid. 203–14.S1123: “Alio modo possunt accipi contingentia secundum quod sunt in particular!, et sic variabilia sunt nee cadit supra ea intellectus nisi mediantibus potentiis sensitivis; unde et inter partes animae sensitivas ponitur una potentia quae dicitur ratio particularis sive vis cogitativa, quae est collativa intentionum particularium; sic autem accipit hie Philosophus contingentia, ita enim cadunt sub consilio et operatione; et propter hoc ad diversas partes animae rationalis pertinere dicit necessaria et contingentia, sicut universalia, speculabilia et particularia operabilia.”Google Scholar
  36. 36.
    Ibid. VI.2.93–127.S1130–3LGoogle Scholar
  37. 37.
    Ibid. 128–34.S1132: “Videtur etiam hie esse dubium de hoc quod prosequitur de speculativo et practico intellectu quasi de duabus partibus supra positis, scilicet scientifico et ratiocinativo, cum tarnen supra dixit esse diversas partes animae scientificum et rationativum, quod de intellectu speculativo et practico ipse negat in III De anima” Google Scholar
  38. 38.
    Ibid.134–39.SU32:“Dicendum est ergo quod intellectus practicus principium quidem habet in universali consideratione et secundum hoc est idem subiecto cum speculativo, sed terminatur eius consideratio in particulari operabili, unde Philosophus dicit in m De anima quod ratio universalis non movet sine particulari, et secundum hoc rationativum ponitur diversa pars animae a scientifico.”Google Scholar
  39. 39.
    Cf. p. 36 above with note 6.Google Scholar
  40. 40.
    Com. Mag. De anima.111.36.p500,599 – p501,619. Cf. note 47 on p. 12 above.Google Scholar
  41. 41.
    SLE. I.14.90–95.S170: “Ex quo patet quod félicitas de qua Philosophus loquitur non consistit in ilia continuation ad intelligentiam separatam per quam homo intelligat omnia, ut quidam posuerunt: hoc enim non provenit multis, immo nulli in hac vita.” –The doctrine safeguarding the connection of human causality and happiness is found in lines A/rf.59–90.S169–70.Google Scholar
  42. 42.
    Ibid.X.13.137–41.S2135: “Ex quo patet quod ultimam felicitatem humanam ponit Aristotiles in operatione sapientiae de qua supra in VI determinavit, non autem in continuatione ad intelligentiam agentem, ut quidam fingunt.” — These criticisms of the unnamed interpreter(s) are the last in Aquinas’ career-long reaction against the “connection” of the human agent and a separated intellect. The earlier accounts regularly name Averroes. Cf.: II Sent., d.18, q.2, a.2; De verity q.18, a.5, ad8; SCG.III.44; ST.IaMA; Q.D. de anima, a. 16.– Wieland: Ethica, p. 157 and Celano: “The Understanding,” p. 49 identify the unnamed interpreter(s) as those pre–1240 commentators who found the Ethics proposing that happiness comes through union with God. That Aquinas would be thinking of this interpretation of Aristotle seems scarcely credible given the above instances of this same criticism in Aquinas’s work where Averroes is mentioned, as well as the fact that the appearance of Grosseteste’s Greek Commentaries, the translation of Averroes’ commentary, and the Super Ethica would have rendered attention to the earlier Parisian commentaries unnecessary.Google Scholar
  43. 43.
    NE.VI.13.1144b24–25.Google Scholar
  44. 44.
    Ibid. 1144b25–27 SLE, p. 374; Super Ethica, p. 511,83–85: “Oportet autem parum transcendere. Non enim solum qui secundum rectam rationem, sed qui cum recta ratione habitus virtus est,...”Google Scholar
  45. 45.
    SLE. VI.11.107–13.S1284: “Non enim solum hoc habet virtus moralis quod sit secundum rationem rectam, quia sic posset aliquis esse virtuosus moraliter sine hoc quod haberet prudentiam, per hoc quod esset instructus per rationem alterius, sed oportet ulterius dicere quod virtus moralis est habitus cum ratione recta, quae quidem est prudentia.” Ibid. 120–24.S1285: “Sic igitur manifestum est ex dictis quod non est possibile aliquem hominem esse bonum principaliter, id est secundum virtutem moralem, sine prudentia neque etiam prudentem sine morali virtute.”Google Scholar
  46. 46.
    Super Ethica. VI.18.p512,37–44: “dicit enim, quod non solum virtus moralis est habitus secundum rationem quasi accipens formam medii ab ipsa, sicut alii dicebant, quia sic non indigeret prudentia nisi quantum ad suum fieri, sed etiam est cum ratione recta quantum ad tria, scilicet ad determinationem finis et praepositionem electionis et ordinem earum quae sunt ad finem.”Google Scholar
  47. 47.
    Ibid. VI.18.p509,28–49: “Dicendum, quod virtus moralis potest dupliciter considerari: aut secundum substantiam aut secundum quod contingit finem per suum opus. Secundum substantiam est quidem medium in operationibus vel passionibus; ad hoc autem quod sit huiusmodi medium, oportet actiones et passiones esse ordinatas et rectas et ipsa media similiter. Cum autem nihil moveat se, oportet esse aliquid aliud quod faciat istam directionem, et haec est ratio, quae quidem perficitur ad haec per prudentiam, et ideo virtus moralis est secundum rationem. Similiter etiam natura non movet nisi ad unum, sed potentiae rationalis est agere opposita vel agere vel non agere. Virtus autem moralis est sicut quaedam natura tendens in suum finem; cum autem sit finis eius, ad quern devenitur per operationes humanas, in quibus est maxima diversitas, oportet, quod ad ilia operetur ratio distinguens et ordinans ea, et ad hoc iterum perficitur prudentia. Et ideo, inquantum attingit et includit finem virtus moralis, oportet quod sit cumratione...”Google Scholar
  48. 48.
    Cf. note 46 above.Google Scholar
  49. 49.
    Super Ethica.VI.18.pS10,5–12.Google Scholar
  50. 50.
    Ibid. p510,13–23: “Quod ad electionem ipsa [prudentia] indigeat [virtus moralis], probatio:... Cum autem sint ibi [i.e., in electione] duo, scilicet primo praeponere unum alteri et secundo optare illud, quae non sunt eiusdem potentiae, quia praeponere est potentiae distinguentis, scilicet rationis, et optare appetitivae, quae non est distinctiva, videtur, quod virtus moralis, quae perficit electionem per hoc quod est optare, indiget ratione praeponente unum alteri et per consequens prudentia, qua perficitur ratio.”Google Scholar
  51. 51.
    Ibid. p510,24–34: “Quod autem indigeat ad intentionem rectam, probatio: Nihil enim tendit in alterum nisi sit sibi praestitutum vel ipse sibi praestituat, sicut etiam naturalibus omnibus praestitutus est finis a primo motore, cuius intentio est in omnibus agentibus naturalibus; sed virtus moralis tendit in suum finem sicut natura quaedam; ergo oportet, quod ab aliquo sibi praestituatur finis et coniuncto sibi, quod est ratio, in quo differt ab operatione naturali. Sed verum est, quod praestituto fine de se tendit in ipsum nec ad hoc aliquo indiget.”Google Scholar
  52. 52.
    NE. VI.13.1144b24–25.Google Scholar
  53. 53.
    Super Ethica. VI.18.p510,72–79.Google Scholar
  54. 54.
    Ibid.p511,9–22;26–27. See also Ibid. I.8.p42,89 – p43,l.Google Scholar
  55. 55.
    Ibid. II.4.pl05,38–39.Google Scholar
  56. 56.
    Ibid. pl05,85 – pl06,9: “Dicendum...quod virtutes sunt in ipsa anima naturaliter in potentia non pure materiali, sed quodammodo formali et seminali, sicut etiam formae in materia;... dicimus, quod primum agens opera iusta, quod est ratio, non disponitur iustitia existente in ipso secundum habitum completum et distinctum, sed in potentia seminali, et ab hoc non potest dici iusta, sicut nee semen potest dici animal ab anima, quae est in ipso non sicut forma eius, sed in virtute. Et quia in operatione iusta, quae est ad iustitiam, non est perfecta forma virtutis, nihil prohibet, quod procedat ab habente iustitiam imperfecte, sicut etiam semen procedit a virtute generativa, in quae est animal sicut in virtute seminali.”Google Scholar
  57. 57.
    NE. VI.5.1140b28: “neque habitus cum ratione solum.” Cf. Super Ethica, p442,73– 74.Google Scholar
  58. 58.
    Ibid. VI.7.p444,23–24.Google Scholar
  59. 59.
    Ibid. p445,21–34: “Dicendum, quod prudentiae simpliciter et secundum totum non potest esse oblivio, sed bene potest esse, quod aliquis efficiatur minus habilis ad applicandum ad opus. Et huius ratio est, quia universalia iuris sunt in nostra natura, in quibus substantialiter est prudentia, et ista semper manent; sed secundum applicationem ad opus particulare oportet, quod perficiamur per experimentum et per alia iura scripta, quia ius illud universale est. Unde non potest applicari eodem modo ad omnia, sed oportet, quod habeatur aliquid simile regulae Lesbiae aedificationis, ...et quantum ad hoc generatur per experimentum et tempus...”Google Scholar
  60. 60.
    “Praedeterminare finem”: Ibid.VI.14.p479,17; p484,39–40. “Preceptiva finis”: Ibid.15.p485,81. “Praeordinare finem”: Ibid.p486,65. “Determinate finis”: Ibid. p486,73–75. ”Constituerfinem”: Ibid. p488,10. “Praestituere finem”: Ibid.l8.p510,31.Google Scholar
  61. 61.
    Cf. above, pp. 51–52.Google Scholar
  62. 62.
    Sent. III, d. 33, q. 2, a. 3co.: “...adperfectionem virtutis moralis tria sunt necessaria. Primum est praestitutio finis; secundum autem est inclinatio ad finem praestitutum; tertium est electio eorum quae sunt ad finem. Finis autem proximus humanae vitae est bonum rationis in communi: ...et ideo est intentum in omnibus virtutibus moralibus, ut passiones et operationes ad rectitudinem rationis reducantur. Rectitudo autem rationis naturalis est; unde hoc modo praestitutio finis ad naturalem rationem pertinet, et praecedit prudentiam, sicut intellectus principiorum scientiam; et ideo dicit philosophus, 6 Ethic, quod ‘prudentia habet principia finis virtutum’.” — Rather than see Aquinas separating himself from Albert, Odon Lottin remarks that Aquinas proposes what Albert “left in the dark,” namely, that prudence supposes the existence of moral virtue. Cf. “Les début du traité de la prudence au moyen âge,” in Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe siècles (Louvain/Gembloux: Mont César/Duculot, 1949) T. 3, P. 2,1, pp. 279–80.Google Scholar
  63. 63.
    Sent. III, d. 33, q. 2, a. 3co. : “Sed hoc bonum rationis determinatur secundum quod constituitur medium in actionibus et passionibus per debitam commensurationem circumstantiarum, quodfacit prudentia. ‘Unde medium virtutis moralis,’ ut in 2 Ethic, dicitur, ‘est secundum rationem rectam, quae est prudentia’; et sic quodammodo prudentia praestituit finem virtutibus moralibus...”Google Scholar
  64. 64.
    Ibid., a. 5co.: “Respondeo dicendum, quod prudentia inter alias virtutes cardinales principalior est, et ad ipsum reducuntur omnes aliae quasi ad causam. Unde Antonius dicit, quod “discretio quae ad prudentiam pertinet, est genetrix et custos et moderatrix virtutum.” Et hoc sie patet. “Virtus enim,” ut dicit Tullius, “movet in modum naturae, scilicet per quamdam inclinationem affectus.” Omnis autem naturae inclinatio praeexigit aliquam Cognitionen! quae et finem praestituat, et in finem inclinet, et ea quibus ad finem pervenitur provideat: haec enim sine cognitione fieri non possunt... ...oportet quodper rationem, quam perficit prudentia, et reetam facit, praestituatur finis aliis virtutibus, non solum communis, sed etiam proximus, qui est attingere medium in propria natura. “Medium autem secundum rationem reetam determinate,” ut in 2 Ethic. dicitur. Secundo per rationem reetam est inclinatio earum in finem proprium, quae est intentio finis in virtutibus acquisitis, inquantum ex operibus ratione regulatis habitus virtutis praedietam inclinationem causans inducitur; et quantum ad hoc dicitur genetrix virtutum. Tertio per prudentiam rectificatur via unicuique virtuti, quae tendit in finem, inquantum per consilium et electionem segregantur utilia a nocivis respectu finis virtutis; et quantum ad hoc moderatrix et custos dicitur virtutum.”Google Scholar
  65. 65.
    De verit. 5.1: “Sed in istis agibilibus duo quaedam consideranda occurrunt: scilicet finis, et id quod est ad finem. Prudentia praecise dirigit in his quae sunt ad finem; ex hoc enim dicitur aliquis prudens, quia bene est consiliativus, ut dicitur in VI Ethic. Consilium autem non est de fine, sed de his quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic.” Google Scholar
  66. 66.
    Cf. Ch. 4, pp. 191–92.Google Scholar
  67. 67.
    De verit. 5.1:“Sed finis agibilium praeexistit in nobis dupliciter: scilicet per Cognitionen! naturalem de fine hominis; quae quidem naturalis cognitio ad intellectum pertinet, secundum Philosophum in VI Ethic, qui est principium operabilium sicut et speculabilium; principia autem operabilium sunt fines, ut in eodem lib. dicitur. Alio modo quantum ad affectionem; et sic fines agibilium sunt in nobis per virtutes morales, per quas homo afficitur ad iuste vivendum vel fortiter vel temperate, quod est quasi finis proximus agibilium.”Google Scholar
  68. 68.
    Ibid.: “Similiter etiam ad ea quae sunt ad finem perfieimur, et quantum ad cognitionem per consilium, et quantum ad appetitum per electionem; et in his per prudentiam dirigimur.”Google Scholar
  69. 69.
    Ibid.: “Patet ergo quod prudentia est aliqua ordinate ad finem disponere. Et quia ista dispositio eorum quae sunt ad finem, in finem per prudentiam, est per modum cuiusdam ratiocinationis, cuius principia sunt fines...;” ideo ad hoc quod quis sit prudens, requiritur quod bene se habeat circa ipsos fines. Non enim potest esse recta ratio, nisi principia rationis salventur. Et ideo ad prudentiam requiruntur et intellectus finium, et virtutes morales, quibus affectus recte collocate in fine; et propter hoc oportet omnem prudentem esse virtuosum, ut in VI Ethic, dicitur. ”In omnibus autem virtutibus et actibus animae ordinatis hoc est commune, quod virtus primi salvatur in omnibus sequentibus; et ideo in prudentia quodammodo includitur et voluntas, quae est de fine, et cognitio finis.”Google Scholar
  70. 70.
    SLE. VI.4.185–89.S1174.Google Scholar
  71. 71.
    Ia-IIae.66.3.ad 3: “...prudentia non solum dirigit virtutes morales in eligendo ea quae sunt ad finem, sed etiam in praestituendo finem. Est autem finis uniuscuiusque virtutis moralis attingere medium in propria materia: quod quidem medium determinate secundum rectam rationem prudentiae, ut dicitur in II et VI Ethic.” Google Scholar
  72. 72.
    Cf., St. Thomas Aquinas: Treatise on the Virtues, trans. John A. Oesterle, (Notre Dame: U. of Notre Dame Press, 1984) p. 154, note 27: “Prudence does not prescribe the end of the moral virtues substantially and in general, for this is accomplished by what is called synderesis, the virtue by which we grasp the primary practical principles... Prudence directs the moral virtues in prescribing the end in regard to the manner of attaining the end and taking into account the particular circumstances by which the end is rightly achieved. For example, reason naturally dictates the end that one should live temperately, but it depends on prudence to find out how this is to be attained concretely in regard to the person concerned, the place, and the time.”Google Scholar
  73. 73.
    IIa-IIae. 47.6.Google Scholar
  74. 74.
    Ia-IIae.66.3.ob.3.Google Scholar
  75. 75.
    Ibid.ad 3. Cf. note 71 above.Google Scholar
  76. 76.
    IIa-IIae. 47.6:“Sed contra est quod Philosophus dicit, in VI Ethic, quod virtus moralis intentionem finis facit rectam, prudentia autem quae ad hanc. Ergo ad prudentiam non pertinet praestituere finem virtutibus moralibus, sed solum disponere de his quae sunt ad finem.”Google Scholar
  77. 77.
    Cf. note 71 above.Google Scholar
  78. 78.
    Ila-IIae Al.6.ob.3:“...proprium est virtutis vel artis seu potentiae ad quam pertinet finis ut praecipiat aliis virtutibus seu artibus ad quae pertinent ea quae sunt ad finem. Sed prudentia disponit de aliis virtutibus moralibus et praecipit eis. Ergo praestituit eis finem.” Ad 3: “...dicendum quod finis non pertinet ad virtutes morales tanquam ipsae praestituant finem: sed quia tendunt in finem a ratione naturali praestitutum. Ad quod iuvantur per prudentiam, quae eis viam parat, disponendo ea quae sunt ad finem. Unde relinquitur quod prudentia sit nobilior virtutibus moralibus, et moveat eas. Sed synderesis movet prudentiam, sicut intellectus principiorum scientiam.”Google Scholar
  79. 79.
    The text of Sent. III, d. 33, q. 2, a. 3co., cited above in notes 62–63 on pp. 55–56 is profitably compared with the following. IIa-IIae. 46.6c: “Respondeo dicendum quod finis virtutum moralium est bonum humanum. Bonum autem humanae animae est secundum rationem esse; ut patet per Dionysium, 4 cap. De div. nom. Unde necesse est quod fines moralium virtutum praeexistant in ratione. Sicut autem in ratione speculativa sunt quaedam ut naturaliter nota, quorum est intellectus; et quaedam quae per ilia innotescunt, scilicet conclusiones, quarum est scientia: ita in ratione practica praeexistunt quaedam ut principia naturaliter nota, et huiusmodi sunt fines virtutum moralium, quia finis se habet in operabilibus sicut principium in speculativis,...; et quaedam sunt in ratione practica ut conclusiones, et huiusmodi sunt ea quae sunt ad finem, in quae pervenimus ex ipsis finibus. Et horum est prudentia, applicans universalia principia ad particulares conclusiones operabilium. Et ideo ad prudentiam non pertinet praestituere finem virtutibus moralibus, sed solum disponere de his quae sunt ad finem.”Google Scholar
  80. 80.
    NE. VI.5.1140b28: “Sed tarnen neque habitus cum ratione solum.” Cf. SLE, p. 345.Google Scholar
  81. 81.
    Cf. above, p. 53.Google Scholar
  82. 82.
    SLE. VI.4. 185–96.SI 174: “Et tarnen, quamvis prudentia sit in hac parte rationis [i.e., in parte opinativa, seu in vi cogitativa] sicut in subiecto, ratione cuius dicitur virtus intellectualis, non tarnen est cum sola ratione, sicut ars vel scientia, sed requirit rectitudinem appetitus. Et huius Signum est quia habitus qui est in sola ratione potest oblivioni tradi, sicut ars et scientia, nisi sit habitus naturalis, sicut intellectus; prudentia non traditur oblivioni per dissuetudinem, aboletur cessante appetitu recto qui, quandiu manet, facit rationem continue exerceri circa ea quae sunt prudentiae, ita quod oblivio subrepere non potest.”Google Scholar
  83. 83.
    SLE. VI.7.88–95.S1200: “...prudentia non est in ratione solum, sed habet aliquid in appetitu; omnia ergo de quibus hie fit mentio [scilicet, recta ratio agibilium circa unum hominem, vel circa multitudinem civilem, vel circa familiam] sunt species prudentiae in quantum non in ratione sola consistunt, sed habent aliquid in appetitu; in quantum enim sunt in sola ratione, dicuntur quaedam scientiae practicae, scilicet ethica, yconomica et politica.”Google Scholar
  84. 84.
    Ibid. VI.4.12–14.S1161. Aquinas comments here on N£.VI.5.1140a24–25: “De prudentia autem sic utique assumamus spéculantes quos utique dicimus prudentes.” Cf. SLE, p. 344.Google Scholar
  85. 85.
    Compare (1) Super Ethica. VI. 18.p512,9–10 with SLE.VI.11.78–80.S1281, and (2) Super Ethica.Vl.lS.p5l2,62 with SLE.VI.11.141–42.S1286.Google Scholar
  86. 86.
    Super Ethica. VI.18.p509,28–49. See note 47 on page 50 above.Google Scholar
  87. 87.
    Cf. above, p. 54.Google Scholar
  88. 88.
    SLE. VI.11.120–24.S1285. Cf. note 45 on p. 49 above.Google Scholar
  89. 89.
    Ibid.15–22.S1275: “...ita enim se habet circa virtutem moralem sicut dictum est de prudentia et dinotica, quod scilicet sicut ista duo non sunt idem penitus, sed tarnen habent aliquam similitudinem ad invicem in quantum utraque adinvenit convenientes vias ad finem propositum, ita etiam videtur se habere circa virtutem naturalem et principalem, id est moralem, quae est perfecta virtus.”Google Scholar
  90. 90.
    Ibid. 10.200–07.S1271: “...virtus moralis facit electionem rectam, quantum scilicet ad intentionem finis, sed ea quae nata sunt fieri propter finem non pertinent ad virtutem moralem, sed ad quandam aliam potentiam, id est ad quoddam aliud operativum principium, quod ingeniatur vias ducentes ad finem; et sic huiusmodi principium est necessarium ad hoc quod homo sit virtuosus.” See also, Ibid.20S–23.S1212. Google Scholar
  91. 91.
    Ibid. 224–31.S1273: “...ostendit quid prudentia addat supra praedictum principium. Et dicit quod prudentia non est omnino idem quod praedicta potentia, scilicet dinotica, sed tarnen non potest esse sine ea. Sed in anima huic visui, id est huic cognoscitivo principio, scilicet dinoticae, habitus prudentiae non fit sine virtute morali...”Google Scholar
  92. 92.
    Ibid.11.22–29.S1276:“Et quod sit aliqua virtus naturalis quae praesupponitur morali, patet per hoc quod singuli mores virtutum vel vitiorum videntur aliqualiter existere aliquibus hominibus naturaliter; statim enim quidem homines a sua nativitate videntur esse iusti vel temperati vel fortes propter naturalem dispositionem qua inclinantur ad opera virtutum.”Google Scholar
  93. 93.
    Ibid. 11.29–42.S1276–77“Quae quidem naturalis dispositio quantum ad tria potest attendi: primo quidem ex parte rationis, cui naturaliter indita sunt prima principia operabilium humanorum, puta nulli esse nocendum et similia; secundo ex parte voluntatis, quae de se naturaliter movetur a bono intellecto sicut a proprio obiecto; tertio ex parte appetitus sensitive secundum quod ex naturali complexione quidam sunt dispositi ad iram, quidam ad concupiscentias...; sed prima duo communia sunt omnibus hominibus, sed hoc tertium est quod differentiam facit in hominibus...”Google Scholar
  94. 94.
    Ibid. 55–72.S1279–80: “...si enim aliquis habeat fortem inclinationem ad opus alicuius virtutis moralis et non adhibeat discretionem, accidet gravis laesio vel corporis proprii, sicut in eo qui inclinatur ad abstinentiam sine discretione, vel rerum exteriorum, si inclinetur ad liberalitatem, et simile est in aliis virtutibus. Sed, si huiusmodi inclinatio coaccipiat in operando intellectum, ut scilicet cum discretion operetur, tunc multum differet secundum excellentiam bonitatis, et habitus qui erit similis tali operationi cum discretione factae, erit proprie et perfecte virtus, quae est moralis. Sicut igitur in parte animae opinativa sunt duae species principiorum operativorum, scilicet dinoches et prudentia, ita etiam in parte appetitiva quae pertinent ad mores, sunt duae species, scilicet virtus naturalis et moralis, quae est principalis, et haec non potest fieri sine prudentia, sicut ostensum est.”Google Scholar
  95. 95.
    Super Ethica. VI.18.p512,74–76: “Et hoc probat per hoc quod omnes simul habentur cumprudentia, quae est una, dummodo perfecte habeatur.” SLE.VI.11.151–54.S1287: “...quando prudentia quae est una virtus inerit, omnes simul inerunt cum ea, quorum nulla erit, prudentia non existente.”Google Scholar
  96. 96.
    Ibid.11.154–64.S1288: “Signanter autem dicit uni existenti, quia si essent diversae prudentiae circa materias diversarum virtutum moralium, sicut sunt diversa artificiorum genera, nihil prohiberet unam virtutem moralem esse sine alia, unaquaque earum habente prudentiam sibi correspondentem; sed hoc non potest esse, quia eadem sunt principia prudentiae ad totam materiam moralem, ut scilicet omnia redigantur ad regulam rationis; et ideo propter prudentiae unitatem omnes virtutes morales sunt sibi conexae.” In Ibid. 164–70. S1288, Aquinas admits that a particular virtue may be absent because of a defect of some kind; e.g., a poor person cannot have the virtue of magnificence. Yet even in such cases, the person’s prudence is ready for action proper to the virtue of magnificence, were the defect in wealth remedied.Google Scholar
  97. 97.
    Additional aspects of the difference between Aquinas and Albert are examined in Ch. 5, “Aspects of prudence,” pp. 199–206.Google Scholar
  98. 98.
    NE.VIII 1.1155a3–4: “Est enim virtus quaedam vel cum virtute.” Cf. Super Ethica, p593,70; SLE, p441.Google Scholar
  99. 99.
    SuperEthica.VIII. 1. p593,51–60.Google Scholar
  100. 100.
    In Ibid. p592,49–64, Albert explains that “friendship,” as a moral virtue concerning life in society, can be first, a virtue standing in the mean between the habitus typical of a flatterer and that of an argumentative person, and second, the virtue Cicero called benevolence. Then in lines 64–75, he writes: “Secundum autem quod consequitur omnem virtutem, est eflectus omnis virtutis, et haec est vera amicitia, quae facit tenderein alterum propter honestum, quod est in illo; et sic est de habitibus intellectualibus adiunctis sicut et continentia. Virtus enim intellectualis aut perficit rationem in se, et sic sunt illae de quibus determinatum est in Sexto, aut secundum quod per bonum rationis tendit in inferiorem potentiam, et sie est continentia, de qua determinatum est in Septimo, aut secundum quod tendit in proximum, et sic est amicitia, de qua hie agitur.” Cf. also Ibid.5.p612,57–60: “...in essentia amicitiae non est nisi habitus, et ipsa essentia sua est tantum in ratione, ordinata tarnen ad inferiores vires, sed adiungitur sibi passio amationis, quae est in concupiscibili.”Google Scholar
  101. 101.
    Ibid. l.p592,46–48: “Praeterea, ratio iustitiae consistit in aequalitate; sed aequalissimum efficit amicitia, quae nectit unum alteri; ergo maxime [amicitia] videtur POCP inetitia ” Google Scholar
  102. 102.
    Ibid. p592,78–82:“Sed amicitia non potest dici iustitia proprie neque metaphorice, quia non accipit aequale secundum rationem debiti, unde est ratio iusititae, sed tantum materialiter sub alia ratione.”Google Scholar
  103. 103.
    Compare these comments on Mt.VIII.1.1155a20: “unde et philanthropos laudamus.” (For Aristotle’s text, cf. Super Ethica, p593,78; SLE, p441, which has “philantropos.”) Super Ethica. VIII 1.p594,6l–64:“Et dicit, quod inde est, quod philanthropos, idest amatores hominum, laudamus quasi perficientes illud ad quod etiam natura communis inclinât.” SLE.VIII. 1.72–75.S1541: “...et ideo laudamus philantropos, id est amatores hominum, quasi implentes id quod est homini naturale, ut manifeste apparet in erroribus viarum.” – Another pair of comments concern NE,.VIII.l.ll55a29–31. Aquinas’s version of Aristotle reads (SLE, p441): “Philophilos enim laudamus philophiliaque videtur bonorum aliquid esse, et quidam eosdem existimant viros bonos esse et amicos.” Albert’s version of Aristotle (Super Ethica, p593,83) has “et poliphilia” in place of “philophiliaque.” Concerning the comments of Albert and Aquinas given below, Gauthier remarks (Cf. SLE, p443, note to lines 109–110) that Aquinas took Albert’s correct reading of “poliphilia” or “many loves” and applied it incorrectly to his own version’s “philophilia” or “lover of love.” Super Ethica. VIII.I.p595,3–6: “...sed secundumpoliphiliam idest multiplicatam amicitiam, laudantur homines xxiphilophili, idest amatores amicitiae; ergo poliphilia est bonum et honestum.” SLE VIII 1.108–11. S1544: “Laudamus enim philophilos, id est amatores amicorum, et philophilia, id est amicitia multorum, videtur esse aliquid boni, in tantum quod quidam existimant eosdem esse viros bonos et amicos.”Google Scholar
  104. 104.
    SLE. VIII.1.1–6.S1538: “Postquam Philosophus determinavit de virtutibus moralibus et intellectualibus et continentia, quae est quiddam imperfectum in genere virtutis, hic consequenter déterminât de amicitia, quae supra virtutem fundatur sicut quidam virtutis effectus.”Google Scholar
  105. 105.
    Ibid. 19–26.S1538: “Et prima ratio quare de amicitia sit tractandum est quia consideratio virtutis pertinet ad moralem philosophum; amicitia autem est quaedam virtus, in quantum scilicet est habitus electivus, ut infra dicetur, et reducitur ad genus iustitiae, in quantum exhibet proportionale, ut infra dicetur, vel saltern est cum virtute, in quantum scilicet virtus est causa verae amicitiae.”Google Scholar
  106. 106.
    Super Ethica. VIII. 5.p. 612,61–62.Google Scholar
  107. 107.
    Ibid. p613,56–70.Google Scholar
  108. 108.
    Ibid. p613,70–76.For this text, see note 112 below.Google Scholar
  109. 109.
    Ibid. VIII.4.1157a30–b5 are seen by Aquinas as part of the earlier discussion of the three species of friendship. Cf. SLE. VIIL4.111–39.S1594–95.Google Scholar
  110. 110.
    Ibid. 5.1–5.S1596.Google Scholar
  111. 111.
    Ibid . 98–113.S1602–03.Google Scholar
  112. 112.
    Here are the two concluding notes. Super Ethica. VIII.5.p613,10–16:“Et nota, quod Philosophus innuit in littera amicitiam esse habitum, inquantum unus amat alium gratia sui ipsius, hoc enim est ex electione, et quod non est sine passion concupiscentiae, inquantum amans amatum non solum amat ipsum ut bonum simpliciter, sedutbonum sibi ipsi.” SLE. VIII.5.137–44.S1605: “Et hoc [i.e., aequalitas in quantum amicitia requirit mutuam amationem] videtur addere super modum virtutis; nam in qualibet virtute sufficit actus virtuosi, sed in amicitia non sufficit actus unius, sed oportet quod concurrant actus duorum mutuo se amantium; et ideo Philosophus supra non dixit absolute quod esse virtus, sed addidit: Vel cum virtue, quia videtur aliquid addere supra rationem virtutis.”Google Scholar
  113. 113.
    Super Ethica. VIII. 1.p592,78–82.Cf. note 102 on page 69 above.Google Scholar
  114. 114.
    SLE. VIII.l.l9–26.S1538. Cf. note 105 on page 70 above.Google Scholar
  115. 115.
    Super Ethica. VIII.9.p627,92 –p628,4.Google Scholar
  116. 116.
    Ibid. p628,4–28: “Sed quia amicitia et iustitia differunt secundum formam virtutis, ideo aliter dicendum, quod amicitia et iustitia communicant in materia et fine, non tantum remoto, sed propinquo, non tarnen proprio. Res enim, prout in communicationem veniunt, possunt dupliciter considerari: aut secundum rationem debiti, prout hoc efficitur meum et illud tuum, et sic sunt propria materia iustitiae. Aut secundum quod uniunt duos in eodem opere vel officio, inquantum uterque operatur circa illud ut circa commune ad commune lucrum, et sic sunt amicitiae materia, quia sic uniunt utrumque in voluntate, quia unus vult lucrum alterius sicut suum, secundum quod adhuc indivisum est huius lucrum a lucro istius. Et sic conveniunt in materia iustitia et amicitia, tarnen alio et alio perficitur formaliter materia utriusque, quia forma amicitiae est in vinculo affectus, forma iustitiae in aequalitate proportionis; et sie amicitia non est species iustitiae nisi materialiter. Et similiter etiam differunt et conveniunt in fine, quia utraque est gratia conferentis ad vitam, sed amicitia ordinatur in illud sicut in commune et uniens, iustitia sicut in proprium et debitum.”Google Scholar
  117. 117.
    SLE. VIII.1.99–101.S1543: “Et illud quod est maxime iustum videtur esse conservativum et reparativum amicitiae.”Google Scholar
  118. 118.
    Ibid. II.11 Google Scholar
  119. 119.
    NE. VIII.l.ll55a28: “Et iustorum quod maxime amicabile esse videtur.” Cf. SLE, p441; Super Ethica, p593,82.Google Scholar
  120. 120.
    Super Ethica. VIII.l.p594,85–92: “Secundo ibi: et iustorum, ostendit idem per comparationem ad iustitiam proprie dictam. Et dicit, quod amicabile, neutri generis, maxime videtur esse de numéro iustorum, tarnen secundum metaphoram, quia medium iustitiae proprie dictae est in aequalitate secundum geometricam et arithmeticam proportionem, et amicitia reducit ad maximam aequalitatem...” See note 102 on p. 69 above, where friendship is said not to be justice even metaphorically. That does not seem contrary to the present notion that acts of friendship, “amicabile” can be metaphorically just, as the sharing of metaphorically common matter does not signify that habitus respecting such matter are in the same genus in any sense.Google Scholar
  121. 121.
    I follow Gauthier’s suggestion regarding this reference. Cf. SLE,p442, note to line 25. The Spiazzi edition suggests several other passages, but of these only SLE. VIII.2.96– 97.S1559 appears probable: “habet [amicitia] quandam commutationem amoris secundum formam commutativae iustitiae.”Google Scholar
  122. 122.
    Ibid. 7.84–92.S1630: “Et dicit quod in omnibus amicitiis quae sunt secundum superabundantiam unius personae ad aliam, oportet fiere amationem secundum proportionem, ut scilicet melior plus ametur quam amet, et similis ratio est de utiliori et de delectabiliori vel qualitercumque aliter excellentiori. Cum enim uterque ametur secundum dignitatem, tunc fiet quaedam aequalitas, scilicet proportions, quae videtur ad amicitiam pertinere.” The final statement in this passage on which Aquinas is commenting reads (NE. VIII.7.1158b27–28): “Cum enim secundum dignitatem amatio fiat, tunc fit aliqualiter equalitas, quod utique amicitiae esse videtur.” Cf. SLE, p463.Google Scholar
  123. 123.
    NE. VIII.7.1158b29–33. Cf. SLE, p462.Google Scholar
  124. 124.
    SLE.VIII.7.101–07.S1631: “...circa iustitiam oportet quod primo attendatur vel aestimetur dignitas secundum proportionem et tunc fiet commutatio secundum aequalitatem; sed in amicitia oportet et converso quod primo attendatur aliqua aequalitas inter personas mutuo se amantes et secundo exhibeatur utrique quod est secundum dignitatem.”Google Scholar

Copyright information

© Springer Science+Business Media Dordrecht 2001

Authors and Affiliations

  1. 1.Clayton College and State UniversityMorrowUSA

Personalised recommendations