Advertisement

Verstandelijke beperking

Chapter
  • 17k Downloads

De rol van sociaal adaptatievermogen

In de DSM-5 ligt de nadruk bij het vaststellen van een verstandelijke beperking op het sociaal adaptatievermogen. De rol van een IQ-score wordt hiermee minder belangrijk gemaakt dan in de vorige versie van dit classificatiesysteem, de DSM-IV-TR. Het is nu zaak om ook in de klinische praktijk de aandacht meer te richten op het sociaal adaptatievermogen. Daarvoor is een goede definitie van dit kenmerk noodzakelijk om daarmee tevens tot betrouwbare en valide operationalisaties te komen in de vorm van een diagnostisch instrumentarium. In dit kader kan het begrip executieve functies een belangrijke rol spelen. Het recente werk van Russel Barkley is relevant zowel voor het theoretisch kader als voor de klinische praktijk. Hoe beter de beperkingen én de vaardigheden van een persoon in beeld zichtbaar worden door middel van een goede diagnostiek, hoe beter men op het gebied van wonen, scholing, werken en vrije tijd aan kan sluiten bij de (on)mogelijkheden van een persoon en hoe kleiner de kans op onder- en overvraging. De kinderen met een lichte verstandelijke beperking lopen door de transitie van de jeugdzorg het risico dat hun problematiek ook als licht wordt gezien. Specialistische kennis van deze doelgroep blijft daarom onontbeerlijk om erger te voorkomen.

Literatuur

  1. Aalsvoort, G.M. van der (2000). De ontwikkeling van kinderen. In G.M. van der Aalsvoort & A.J.J.M. Ruijssenaars (red.), Jonge risicokinderen. Achtergronden, onderkenning, aanpak en praktijk. Rotterdam: Lemniscaat.Google Scholar
  2. Albrecht, G., & Slot, W. (1999). Competentiegericht werken met licht verstandelijk gehandicapte kinderen. Handleiding voor het werken in residentiële groepen. Duivendrecht: PI Research.Google Scholar
  3. American Psychiatric Association/Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (2004). Diagnostische Criteria van de DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, fourth edition, text revision. DSM-IV-TR). Lisse: Harcourt Book Publishers.Google Scholar
  4. Barkley, R. A. (2012). Executive functions. What they are, how they work, and why they evolved. New York: The Guilford Press.Google Scholar
  5. Bleeker, J.K., Beek, D.T., & Molen, H.T. van der (1990). Effecten van een sociaal redzaamheidsprogramma voor zwakbegaafde jongeren, II. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 29, 309–324.Google Scholar
  6. Bleichrodt, N., Drenth, P.J.D., Zaal, J.N., & Resing, W.C.M. (1987). Revisie Amsterdamse Kinder Intelligentie Test. Handleiding. Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  7. Bon, W.H.J. van (1982). Handleiding Taaltest voor Kinderen, TvK. Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  8. Collin, P.J.L., Boer, H., Vogels, A., & Curfs, I.M.G. (2005). Psychose bij kinderen met het Prader-Willi syndroom. Tijdschrift voor Psychiatrie, 47, 325–328.Google Scholar
  9. Crone, E.A. (2004). Het brein in ontwikkeling: consequenties voor zelfregulatie. Neuropraxis, 5, 131–137.Google Scholar
  10. Curfs, L., Schrander-Stumpel, C., & Didden, R. (2006). Lichte verstandelijke beperking: een klinisch-genetische invalshoek. In R. Didden (red.), In perspectief. Gedragsproblemen, psychiatrische stoornissen en lichte verstandelijke beperking (pp. 41-51). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  11. Das, J.P., Naglieri, J.A., & Kirby, J.R. (1994). Assessment of cognitive processes (the PASS theory of intelligence). Boston: Allyn and Bacon.Google Scholar
  12. Dekker, M., Douma, J., Ruiter, K. de, & Koot, J. (2006). Aard, ernst, comorbiditeit en beloop van gedragsproblemen en psychische stoornissen bij kinderen en jeugdigen met een verstandelijke beperking. In R. Didden (red.), In perspectief. Gedragsproblemen, psychiatrische stoornissen en lichte verstandelijke beperking (pp. 21-40). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  13. Didden, R., Korzilius, H., Oorschouw, W. van, & Sturmey, P. (2007). Behavioral treatment of challenging behaviors in individuals with mild mental retardation: meta-analysis of single-subject research. American Journal on Mental Retardation, III, 290–298.Google Scholar
  14. Dodge, K.A., & Rabiner, D.L. (2004). Returning to roots: on social information processing and moral development. Child Development, 75(4), 1003–1008.PubMedCentralPubMedCrossRefGoogle Scholar
  15. Došen, A. (2005). Psychische stoornissen, gedragsproblemen en verstandelijke handicap. Een integratieve benadering bij kinderen en volwassenen. Assen: Koninklijke Van Gorcum.Google Scholar
  16. Douma, J.C.H., Kersten, M.C.O., Koopman, H.M., Schuurman, M.I.M., et al. (2001). Het ‘meten’ van kwaliteit van bestaan van mensen met een verstandelijke handicap. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan Verstandelijk Gehandicapten, 27, 17–36.Google Scholar
  17. Dumont, J.J. (1971). Leerstoornissen 1. Theorie en model. Rotterdam: Lemniscaat.Google Scholar
  18. Egberink, I.J.L., Vermeulen, C.S.M., & Frima, R.M. (2009-2014). COTAN Documentatie (www.cotandocumentatie.nl). Amsterdam: Boom test uitgevers.
  19. Eilander, H., & Haasteren, N. van (1998). Niet-aangeboren hersenletsel. In M.M. de Regt, J. de Moor & A. Mulders, Kinderrevalidatie (pp. 267-296). Assen: Van Gorcum.Google Scholar
  20. Eldik, M.C.M. van, Schlichting, J.E.P.T., Lutje Spelberg, H.C., et al. (1995). Reynell Test voor Taalbegrip. Nijmegen: Berkhout.Google Scholar
  21. Ellis, B. J., Thomas, A., Boyce, W. T., Belsky, J., Bakermans-Kranenburg, M. J., & IJzendoorn, M. H. van (2011). Differential susceptibility to the environment:An evolutionary–neurodevelopmental theory. Development and Psychopathology, 23, 7–28.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  22. Embregts, P.J.C.M. (2000). Reliability of the child behavior checklist for the assessment of behavioral problems of children and youth with mild mental retardation. Research in Developmental Disabilities, 21, 31–41.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  23. Embregts, P.J.C.M. (2003). Using self-management, video feedback, and graphic feedback to improve sociale behaviour of youth with mild mental retardation. Education and Training in Developmental Disabilities, 38, 105–116.Google Scholar
  24. Evers, A., Vliet-Mulder, J.C. van, & Groot, C.J. (2000). Documentatie van tests en testresearch in Nederland. Assen: Van Gorcum.Google Scholar
  25. Evenhuis, H.M., Theunissen, M., Denkers, I., Verschuure, H., et al. (2001). Prevalence of visual and hearing impairment in a Dutch institutionalized population with intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 45, 457–464.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  26. Ferretti, R.P., Cavalier, A.R., Murphy, M.J., & Murphy, R. (1993). The self-management of skills by persons with mental retardation. Research in Developmental Disabilities, 14, 189–205.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  27. Fletcher, R., Loschen, E., Stavrakaki, C., & First, M. (eds.). (2007). Diagnostic Manual – Intellectual Disability (DM-ID): A Textbook of Diagnosis of Mental Disorders in Persons with Intellectual Disability. Kingston, NY: NADD Press.Google Scholar
  28. Greenspan, S. (1999). A contextual perspective on adaptive behavior. In R.L. Schalock (ed.), Adaptive behavior and its measurement. Washington: AAMR.Google Scholar
  29. Gunzburg, H.C. (1973). Sociale vaardigheid voor geestelijk gehandicapten. Rotterdam: Lemniscaat.Google Scholar
  30. Happé, J.F.G.E., & Frith, U. (1995). Theory of mind in autism. In E. Schopler & G.B. Mesibov (eds.), Learning and cognition in autism (pp. 177–197). New York: Plenum Press.CrossRefGoogle Scholar
  31. Janssen, C., & Schuengel, C. (2006). Gehechtheid, stress, gedragsproblemen en psychopathologie bij mensen met een lichte verstandelijke beperking: aanzetten voor interventie. In R. Didden (red.), In perspectief. Gedragsproblemen, psychiatrische stoornissen en lichte verstandelijke beperking (pp. 67-84). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  32. Klinkenberg, E., & Kooij, A.P. (2005). Technische handleiding WAIS-III. Amsterdam: Harcourt Test Publishers.Google Scholar
  33. Koch, P. (2005). Geen gebrek. Over psychiatrie en mensen met een verstandelijke beperking. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  34. Kort, W., Schittekatte, M., Dekker, P.H., et al. (2005). WISC-III-NL, Wechsler Intelligence Scale for Children, derde editie NL. Handleiding en Verantwoording. Amsterdam: Harcourt Test Publishers.Google Scholar
  35. Kraijer, D.W., & Plas, J.J. (2014). Handboek psychodiagnostiek en beperkte begaafdheid. Amsterdam: Harcourt Assessment B.V.Google Scholar
  36. Kraijer, D.W. (2013). Mensen met een lichte verstandelijke beperking: psychodiagnostisch een tussencategorie. In R. Didden (red.), In perspectief. Gedragsproblemen, psychiatrische stoornissen en lichte verstandelijke beperking (pp. 53-66). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  37. Luckasson, R., Borthwick-Duffy, S., Buntinx, W., Coulter, D., Craig, P., Reeve, A., Schalock, R., Snell, M., Spitalnik, D., Spreat, S., & Tassé, M. (2002). Mental retardation: definition, classification and systems of supports, 10th edition. Washington, DC: AAMR.Google Scholar
  38. Luit, J.E.H. van, Kroesbergen, E.H., & Naglieri, J.A. van (2005). Utility of the PASS Theory and Cognitive Assessment System for Dutch children with and without ADHD. Journal of Learning Disabilities, 38(5), 434–439.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  39. Matson, J.L., Smiroldo, B.B., Hamilton, M., & Baglio, C.S. (1997). Do anxiety disorders exist in persons with severe and profound mental retardation? Research in Developmental Disabilities, 18, 39–44.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  40. Misra, A. (1992). Generalization of social skills through self-monitoring by adults with mild mental retardation. Exceptional Children, 6, 495–507.Google Scholar
  41. Molen, M. van der, & Wessels, M. (1998). Zelf (kunnen) kiezen, dus gelukkig? Keuzevrijheid, keuze-competentie en welbevinden bij licht verstandelijk gehandicapte en zwakbegaafde mensen. Doctoraal werkstuk. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.Google Scholar
  42. Molen, M. (2009). Het werkgeheugen van kinderen en jongeren met een lichte verstandelijke beperking: inzicht en handelen. In: R. Didden & X. Moonen (red.), Met het oog op behandeling. Effectieve behandeling van gedragsstoornissen bij mensen met een licht verstandeloijke beperking (Hoofdstuk 8; blz. 69-78). Utrecht: VOBC LVG / de Borg.Google Scholar
  43. Moonen, X.M.H. (2006). Verblijf, beeld en ervaringen van jongeren opgenomen in een orthopedagogisch centrum voor jeugdigen met een lichte verstandelijke handicap. Dissertatie Universiteit Utrecht. Maastricht: Datawyse.Google Scholar
  44. Nieuwenhuijzen, M. van (2004). Social information processing in children with mild intellectual disabilities (Sociale informatieverwerking van kinderen met lichte verstandelijke beperkingen). Dissertatie. Utrecht: Universiteit Utrecht.Google Scholar
  45. Nieuwenhuijzen, M. van, Orobio de Castro, B., & Matthys, W. (2006). Problematiek en behandeling van LVB-jeugdigen. Een literatuuroverzicht. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan Verstandelijk Gehandicapten, 32(4), 211–229.Google Scholar
  46. Nieuwenhuijzen, M. van, & Vriens, A. (2012). (Social) Cognitive skills and social information processing in children with mild to borderline intellectual disabilities. Research in Developmental Disabilities, 33, 426–434.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  47. Njiokiktjien, C. (2004). Gedragsneurologie van het kind. Amsterdam: Suyi Publicaties.Google Scholar
  48. Olijve, M., & Nieuwland, R. van (2000). De methodiek van IOG-LVB en IPG-LVB. Groningen/Assen: Hulp aan Huis Groningen/Drenthe/Twente.Google Scholar
  49. Oosterhuis, H. (2000). Klinische neurologie. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  50. Ottem, E. (2002). Do the Wechsler scales underestimate the difference between verbal and performance abilities in children with language-related disorders? Scandinavian Journal of Psychology, 43, 291–298.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  51. Ponsioen, A.J.G.B., & Molen, M.J. van der (2002). Cognitieve vaardigheden van licht verstandelijk gehandicapte kinderen en jongeren. Een onderzoek naar mogelijkheden. Ermelo: Landelijk Kenniscentrum LVB.Google Scholar
  52. Ponsioen, A.J.G.B. (2005). De waarde van een IQ-score bij kinderen met een lichte verstandelijke beperking. Kind en Adolescent Praktijk, 4(2), 65–70.CrossRefGoogle Scholar
  53. Ponsioen, A.J.G.B., Pesch, W., & Harder, P. (2006). Licht verstandelijk gehandicapte kinderen en de hardnekkige mythe van een IQ-score. Onderzoek & Praktijk. Tijdschrift van het Landelijk Kenniscentrum LVB Utrecht, jaargang 4(1), 29–34.Google Scholar
  54. Ponsioen, A.J.G.B. (2010). Een kind met mogelijkheden (Een andere kijk op LVG-kinderen). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  55. Ponsioen, A.J.G.B. (2014). Adaptatie. In Jac de Bruijn, Wil Buntinx en Brian Twint. Verstandelijke beperking:definitie en context (pp. 91–100). Amsterdam: Uitgeverij SWP,Google Scholar
  56. Ponsioen, A.J.G.B. & Nelwan, M. (2014). Van intelligentieonderzoek naar intelligent onderzoek. In: Jac de Bruijn, Wil Buntinx & Brian Twint. Verstandelijke beperking: definitie en context (pp. 81–90). Amsterdam: Uitgeverij SWP.Google Scholar
  57. Rutter, M., O’Connor, T.G., & the ERA Study Team (2004). Are there biological programming effects for psychological development? Findings from a study of Romanian adoptees. Developmental Psychology, 40, 81–94.PubMedCrossRefGoogle Scholar
  58. Schrojenstein Lantman-de Valk, H.M.J. van, & Heurn-Nijsten, E.W.A. van (2002). Prevalentieonderzoek: mensen met een verstandelijke beperking in Nederland. Maastricht : Onderzoeksinstituut ExTra.Google Scholar
  59. Soenen, S.M.A., Dijkxhoorn, Y.M., & Berckelaar-Onnes, I.A. van (2003). LVB in beeld; van profilering naar zorgaanbod binnen Come ON, Mobile & Bison. Leiden: Universiteit Leiden.Google Scholar
  60. Steerneman, P., Pelzer, H., & Muris, P. (1995). Een ’theory-of-mind’-training bij sociaal-immature kinderen. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, Kinderpsychiatrie en Klinische Kinderpsychologie, 20, 170–178.Google Scholar
  61. Tak, J.A., Bosch, J.D., Begeer S. & Albrecht, G. (red.) (2014): Handboek Psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten. Utrecht: Uitgeverij De Tijdstroom.Google Scholar
  62. Verhoeven, W.M.A., & Tuinier (1999). Neuropsychiatrische diagnostiek. In W.M.A. Verhoeven, S. Tuinier & L.M.G. Curfs (red.), Diagnostiek en behandeling van gedragsproblemen bij verstandelijk gehandicapten (pp. 35-46). Houten/Diegem: Bohn Stafleu Van Loghum.Google Scholar
  63. Verschueren, K., & Koomen, H.M.Y. (2007). Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding. Apeldoorn: Garant Uitgevers nv.Google Scholar
  64. VOBC-LVB (2006). Vereniging Orthopedagogische Behandelcentra/Landelijk Kenniscentrum LVB Kerncijfers Juni 2006. Utrecht: PricewaterhouseCoopers.Google Scholar
  65. Wallander, J.L., Dekker, M.C., & Koot, H.M. (2003). Psychopathology in children and adolescents with intellectual disability: measurement, prevalence, course, and risk. Issues in studying. International Review of Research in Mental Retardation, 26, 93–134.CrossRefGoogle Scholar
  66. Weelden, J. van (1988). Moeilijk lerende kinderen. Rotterdam: Lemniscaat.Google Scholar
  67. Wijnroks, L. (2006). Hechting bij kinderen. In P. Stor & H. Storsbergen (red.), Onveilig gehecht of een hechtingsstoornis. Het onderkennen van hechtingsproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking. Utrecht: LKNG/NIZW Zorg/Uitgeverij Lemma BV.Google Scholar
  68. Wouwe, H. van, Simons, L., & Janssen, C. (2010). Implementatie van Triple-C: veranderingen in vaardigheden en probleemgedrag. Een longitudinale studie bij cliënten met ernstig probleemgedrag. Nederlands Tijdschrift voor de Zorg aan Verstandelijk Gehandicapten, 39(1), 31–43.Google Scholar

Aanbevolen literatuur

  1. Didden, R., & Moonen, X. (2013). Met het oog op behandeling. Utrecht: VOBC.Google Scholar
  2. Stor, P., & Storsbergen, H. (2006). Onveilig gehecht of een hechtingsstoornis. Het onderkennen van hechtingsproblematiek bij mensen met een verstandelijke beperking. Utrecht: LKNG/NIZW Zorg/Uitgeverij Lemma BV.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum 2014

Authors and Affiliations

  1. 1.LVB in UtrechtUtrechtThe Netherlands
  2. 2.Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) in ZwolleZwolleThe Netherlands

Personalised recommendations