Advertisement

Toen de Amboneesjes kwamen

Achtergrond, theorie en praktijk van het onderwijs aan drie generaties Molukse kinderen in Nederland 1951-2008
  • Ellis Jonker

Abstract

Pieter Latul, kind van Molukse ouders, werd geboren in een barakkenkamp op de Veluwe, in november 1956.Het kamp was gevestigd op het terrein van een klein landgoed, De Bruynhorst, waar in de Tweede Wereldoorlog Duitsers kwartier maakten. Afgesloten met een poort lag het even buiten de bebouwde kom van het dorp Ederveen. Er woonden tien Molukse gezinnen die, net als de overige ruim 12.500 Molukkers, in 1951 per schip van de jonge republiek Indonesië overgekomen waren naar Nederland, op last van de Nederlandse overheid (Smeets & Steijlen, 2006). Pieter herinnert zich zijn eerste schooldag in november 1960 nog goed. In de kleuterklas van de School met de Bijbel waar hij zijn opwachting maakte, zaten al vier andere Molukse jongens. Alle kleuters keken hem, met zijn bruine huid en hoofd vol zwarte krullen, nieuwsgierig aan. De kinderen en de juf spraken een taal die hij niet verstond. Dat was een onthutsende ervaring. ‘Mijn eerste kleuterdag kan ik me nog goed herinneren als een vreemde dag, want de kinderen spraken een andere taal dan ik gewend was. Ik begreep er niks van.’ (interview, december 2007) Toch wende het snel, het spelen en leren op school. Net als de andere Molukse kinderen in de klas, pikte Pieter de tweede taal vlot op en maakte hij vriendjes met de Hollandse jongens. Thuis sprak hij met zijn oudere broers en zussen steeds meer Nederlands. Het armoedige bestaan in het kamp – gemeenschappelijke washokken met alleen koud water, geen eigen keuken, gedeelde stapelbedden met harde stromatrassen, weinig woonruimte – had voor de kinderen ook een avontuurlijke kant. Het betekende vooral veel buiten spelen op het omheinde kampterrein, met een grote groep leeftijdgenootjes.

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

Literatuur

  1. Adviescommissie voor de Leerplanontwikkeling Moedertaal. (1982). Onderwijs in een multiculturele en multi-etnische samenleving. Adviesnota. Enschede.Google Scholar
  2. Akihary, H. (1991). Van Almere tot de Zwaluwenburg. Molukse woonoorden in Nederland. In H. Smeets & W. Manuhutu (red.), Tijdelijk Verblijf. De opvang van Molukkers in Nederland, 1951 (pp. 40–73). Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.Google Scholar
  3. Bartels, D. (1990). Ambon is op Schiphol. Deel 1 en 2. Leiden/Utrecht: Centrum voor Onderzoek van Maatschappelijke Tegenstellingen/Inspraakorgaan Welzijn Molukkers.Google Scholar
  4. Bergh, G. van der (1994). Wyldemerck. Kamp voor islamitische Molukkers 1954–1969. [z.p.]: Van den Bergh.Google Scholar
  5. Bicultureel Onderwijs. (z.j.). Opgevraagd op 15 juni 2002, via www.encyclopediedrenthe.nl/Bicultureel%20Onderwijs
  6. Boelens, G., Fraassen, C. van, Straver, H., & Wigard, N. (2001). Natuur en samenleving van de Molukken. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  7. Bootsma, P., & Dortmans. H. (2000). De Molukse acties: treinkapingen en gijzelingen 1970–1978. Amsterdam: Boom.Google Scholar
  8. Commissie Allochtone Leerlingen in het Onderwijs (1992). Ceders in de tuin. Naar een nieuwe opzet van het onderwijsbeleid voor allochtone leerlingen. Zoetermeer: Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.Google Scholar
  9. Cornelisse-Koksma, H.G.Y. (1969). Prestaties op verbale en non-verbale tests bij Ambonese kinderen. Amsterdam: Vrije Universiteit.Google Scholar
  10. Gemengde Commissie Bijstand (1964, 27 november). Het vraagstuk van de Ambonese jongeren. Nationaal Archief, CAZ, dossier 7074.Google Scholar
  11. Goldschmidt, T. (2007). De Baltsarena. In Kloten van de engel. Beschouwingen over de natuurlijkheid van cultuur (pp. 97–101). Amsterdam: Athaeneum/Polak & Van Gennep.Google Scholar
  12. Groeneboer, C.R. (1993). Weg tot het Westen. Het Nederlands voor Indië 1600–1950. Leiden: KITLV.Google Scholar
  13. Heeringa, G. (z.j.) Lager onderwijs van het Ambonese kind in Nederland. Rotterdam: ICCAN (Stichting Interkerkelijk Contact Comité Ambon-Nederland).Google Scholar
  14. Hoekstra, L. (1987). Intercultureel onderwijs. Amsterdam: Informatiepunt Basisonderwijs.Google Scholar
  15. Hogewoning, W. (1957). Nota kleuteronderwijs aan Ambonese kinderen. Hilversum: [z.n.].Google Scholar
  16. Hoogeveen, H. (1954). Toen de Amboneesjes kwamen. Nijkerk: G.F. Callenbach.Google Scholar
  17. Inspraakorgaan Welzijn Molukkers. (1978). Kematjetan2 antara pemerintah Belanda dengan golongan bangsa Maluku /Knelpunten tussen de Nederlandse overheid en de Molukse minderheid: inspraaknota. Utrecht: Inspraakorgaan Welzijn Molukkers.Google Scholar
  18. Kingmans, M., & Straver, H. (1990). Het woonoord Schattenberg op school. Een werkboek voor het voortgezet onderwijs. Assen: Samenwerkingsverband Bicultureel Onderwijs.Google Scholar
  19. Klei, G. van (z.j.). Enkele aspecten van de taalmoeilijkheden van het Ambonese kind op de lagere school. Ongepubliceerde scriptie, Christelijke Kweekschool Juliana van Stolberg, Groningen.Google Scholar
  20. Kroon, J.W.M., & Sturm, J. (2003). Eigen taal. Een gebruiksanalyse in taalbeleidsdocu-menten over onderwijs aan allochtone leerlingen vanaf 1970. Toegepaste taalwetenschap in artikelen, 70(2), 149–159.Google Scholar
  21. Kuhuwael, Th.O., & Bochove, N.E. (1972). Onderwijs aan zuidmolukse kinderen op Nederlandse basisscholen, nota. 's-Gravenhage.Google Scholar
  22. Leeman, Y., & Wardekker, W. (2004). Onderwijs met pedagogische kwaliteit. Zwolle: Christelijke Hogeschool Windesheim.Google Scholar
  23. Leeman, Y., Wardekker, W., & Majoor, D. (2007). Pedagogische kwaliteit op de kaart. Baarn: HBuitgevers.Google Scholar
  24. Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers (2001). De rem eraf en bijsturen! Molukkers als doelgroep in het Nederlandse onderwijs. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  25. Lucassen, L., & Köbben, A. (1992). Het partiële gelijk. Controverses over het onderwijs in de eigen taal en cultuur en de rol daarbij van beleid en wetenschap (1951–1991). Amsterdam/Lisse: Swets & Zeitlinger.Google Scholar
  26. Lucassen, J., & Penninx, R. (1999). Nieuwkomers, nakomelingen, Nederlanders. Immigranten in Nederland 1550–1993. Amsterdam: Het Spinhuis.Google Scholar
  27. Manuhutu, W., & Smeets, H. (red.). (1991). Tijdelijk verblijf. De opvang van Molukkers in Nederland, 1951. Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.Google Scholar
  28. Minderhedennota (1983). Tweede Kamerzitting 1982–1983, 16102, nrs 20–21, 15 september 1983. 's-Gravenhage: Staatsuitgeverij.Google Scholar
  29. Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (1980). Culturele minderheden in het onderwijs. Concept-beleidsplan. 's-Gravenhage: Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.Google Scholar
  30. Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (1981). Beleidsplan culturele minderheden in het onderwijs, 's-Gravenhage: Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.Google Scholar
  31. Mulder, D., Martin, J., & Abuys, G. (2002). Groeten uit Schattenberg. Molukkers in kamp Westerbork, 1951–1970. Hooghalen/Assen: Herinneringscentrum Kamp Westerbork/Van Gorcum.Google Scholar
  32. Nieuwenhuis, G.J. (1923). Opvoeding tot autonomie: een sociaal-paedagogische studie van het Philippijnsch onderwijsstelsel, vergeleken met het Nederlands-Indische. Groningen: Wolters.Google Scholar
  33. Nieuwenhuis, G.J. (1925). Bronnenboek voor het nieuwe taalonderwijs in Indië. Groningen: Wolters.Google Scholar
  34. Nieuwenhuis, G.J. (1930). Het Nederlandsch in Indië; Een bronnenboek voor het onderwijs in de nieuwe richting. Groningen: Wolters.Google Scholar
  35. pgOOM (1985). Wij hebben Molukse kinderen op school. Een handreiking voor de leerkracht. Hoevelaken: CPS i.s.m. IWM, SLO en De Eekhorst.Google Scholar
  36. Sleeter, C.E. (1993). How White Teachers Construct Race. In C. McCarthy & Crichlow, W. (red.), Race, Identity and Representation in Education (pp. 157–171). New York/London: Routledge.Google Scholar
  37. Smeets, H. (1991). De organisatie van de Ambonezenzorg. In W. Manuhutu & H. Smeets (red.), Tijdelijk verblijf. De opvang van Molukkers in Nederland, 1951 (pp. 17–39). Amsterdam: De Bataafsche Leeuw.Google Scholar
  38. Smeets, H. (1996). Molukkers in Vught. Vught: Boekhandel Brabant. Vughtse Historische Reeks, deel 4.Google Scholar
  39. Smeets, H. (2002). De rem moet eraf!. In H. Straver, Naar een Onderwijsplan Molukkers. Timbang Jaarboek 2001. (pp. 10–16). Utrecht: LSEM.Google Scholar
  40. Smeets, H., & Steijlen, F. (2006). In Nederland gebleven. De geschiedenis van de Molukkers 1951–2006. Amsterdam/Utrecht: Bert Bakker/Moluks Historisch Museum.Google Scholar
  41. Solisa, T.M. (2002). Een Maximale Score. Inventarisatie van de Onderwijssituatie van Molukse leerlingen in Drenthe. Assen: SABD.Google Scholar
  42. Straver, H. (red.). (1995). Zonder te stigmatiseren. Bijdragen over de begeleiding van Molukkers in onderwijs en educatie. Utrecht: Pusat Edukasi Maluku/LSEM.Google Scholar
  43. Straver, H. (1998a). Atlas Maluku. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  44. Straver, H. (1998b). Bicultureel onderwijs op De Eekhorst. In B. Boivin & A. Schuring (red.) De Eekhorst. In het algemeen bijzonder. Geschiedenis van bijna een halve eeuw lerarenopleiding in Assen. Assen: Steunstichting Lesplaats Assen.Google Scholar
  45. Straver, H. (red.). (2002). Naar een Onderwijsplan Molukkers. Timbang Jaarboek 2001. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  46. Straver, H. (2005). Oog voor Molukse leerlingen. Pleidooi voor verbetering van de onderwijspositie van Molukkers. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  47. Straver, H. (red.). (2007). Wonder en Geweld. De Molukken in de verbeelding van vertellers en schrijvers. Utrecht: LSEM.Google Scholar
  48. Turkenburg, M. (2001). Onderwijs in allochtone levende talen. Een verkenning in zeven gemeenten. Den Haag: SCP.Google Scholar
  49. Veenman, J. (red.). (1996). Keren de kansen? De tweede-generatie allochtonen in Nederland. Assen: Van Gorcum.Google Scholar
  50. Veenman, J. (2001). Molukse jongeren in Nederland, Integratie met de rem erop. Assen: Van Gorcum.Google Scholar
  51. Wiegel, H. (1978). De problematiek van de Molukse minderheid in Nederland, Tweede Kamer, 1977–1978, 14 915, nrs 1–2, 's-Gravenhage: Staatsuitgeverij.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij 2009

Authors and Affiliations

  • Ellis Jonker

There are no affiliations available

Personalised recommendations