Advertisement

Medische ethiek

  • H. A. M. J. ten Have
  • R. H. J. ter Meulen
  • E. van Leeuwen

In dit hoofdstuk komt de ontwikkeling van de medische ethiek aan de orde. Die ethiek heeft altijd bestaan, maar de laatste dertig jaar is ze wezenlijk veranderd. Hoe komt het dat er op dit moment zoveel belangstelling is voor medische ethiek? Besproken wordt wat veranderd is en waarom deze veranderingen hebben plaatsgevonden. Van oudsher is medische ethiek opgevat als een beroepsethiek, beoefend door en voor artsen zelf. Daarbij wordt de nadruk gelegd op het belang van goede attituden. Er is nu een nieuwe medische ethiek ontstaan waarin het gezichtspunt van de patiënt en dat van de samenleving een hoofdrol spelen. Dat nieuwe karakter van ethiek wordt benadrukt door andere termen, zoals ‘bio-ethiek’ en ‘gezondheidsethiek’.

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

Noten en literatuur

  1. 1.
    De geschiedenis van de medische ethiek wordt onder meer beschreven in: I. Waddington: ‘The development of medical ethics: a sociological analysis’. Medical History 19, 1975: p. 36–51; C.R. Burns (ed.): Legacies in Ethics and Medicine. Science History Publications, New York, 1977; P. Carrick: Medical Ethics in Antiquity. Reidel, Dordrecht, 1985; H. ten Have: Een hippocratische erfenis. Ethiek in de medische praktijk. De Tijdstroom, Lochem, 1990; A. Frewer en R. Winau (Hrsg.): Geschichte und Theorie der Ethik in der Medizin. Verlag Palm & Enke, Erlangen/Jena, 1997.Google Scholar
  2. 2.
    G.A. Lindeboom: Hippocrates. Veen, Amsterdam, 1948.Google Scholar
  3. 3.
    G.E.R. Lloyd: ‘Aspects of the interrelations of medicine, magic and philosophy in Ancient Greece’. Apeiron 1975; 9: 1–16; L. Edelstein: ‘Greek medicine in its relation to religion and magic’. In: O. Temkin en L. Temkin (eds.): Ancient medicine. Selected papers of Ludwig Edelstein. Johns Hopkins Press, Baltimore, 1967: p. 205–246.Google Scholar
  4. 4.
    J. Schouten: De slangestaf van Asklepios, symbool der geneeskunde. Brocades-Stheeman & Pharmacia, Amsterdam/Meppel, 1963.Google Scholar
  5. 5.
    H. Brody: The healer’s power. Yale University Press, New Haven/London, 1992.Google Scholar
  6. 6.
    Leo Tolstoi: De dood van Iwan Iljitsj. Meulenhoff, Amsterdam, 1978 (citaat op p. 43–44).Google Scholar
  7. 7.
    J. Mansfeld: Theorie en empirie. Filosofie en geneeskunst in de voorsokratische periode. Van Gorcum, Assen, 1973; W.D. Smith: The Hippocratic Tradition. Cornell University Press, Ithaca/London, 1979.Google Scholar
  8. 8.
    Momenteel is sprake van een oplevende belangstelling voor deugdethiek. Zie onder meer:W. Thys: De deugd weer in het midden. Van homo moralis naar homo ethicus. DNB/Uitgeverij Pelckmans, Kapellen, 1989; I.N. Bulhof (red.): Deugden in onze tijd. Over de mogelijkheden van een eigentijdse deugdenethiek. Ambo, Baarn, 1989; R.A. te Velde (red.): De deugden van de mens. Thomas van Aquino: ‘De virtutibus in communi’. Ambo, Baarn, 1995; P. van Tongeren: Deugdelijk leven. Een inleiding in de deugdethiek. SUN/Boom, Amsterdam, 2003.Google Scholar
  9. 9.
    V.L. Bullough: The development of medicine as a profession. Karger, Basel, 1966.Google Scholar
  10. 10.
    G.A. Lindeboom: ‘De eed van Hippocrates en zijn “ondergeschoven kind”, onze beroepseed’. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 1985; 129(3): 1438–1443.PubMedGoogle Scholar
  11. 11.
    R. Baker, D. Porter en R. Porter (eds.): The codification of medical morality. Volume One: Medical Ethics and Etiquette in the Eighteenth Century. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 1993; R. Baker (ed.): The Codification of Medical Morality. Volume Two: AngloAmerican Medical Ethics and Medical Jurisprudence in the Nineteenth Century. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 1995.Google Scholar
  12. 12.
    T. Percival: Medical Ethics. J. Johnson, Manchester, 1803; Zie ook: I. Veith: ‘Medical ethics throughout the ages’. Archives of Internal Medicine 1957; 100: 504–512.Google Scholar
  13. 13.
    T.F. Williams: ‘Cabot, Peabody, and the care of the patiënt’. In: C.R. Burns (ed.): Legacies in Ethics and Medicine. Science History Publications, New York, 1977, p. 307–326.Google Scholar
  14. 14.
    J.H. van den Berg: Medische macht en medische ethiek. Callenbach, Nijkerk, 1969.Google Scholar
  15. 15.
    P. Sporken: Voorlopige diagnose. Inleiding tot een medische ethiek. Ambo, Bilthoven, 1969. Dit boek komt later in een volledig herziene versie en onder een andere titel uit: Ethiek en gezondheidszorg. Ambo, Baarn, 1977.Google Scholar
  16. 16.
    D.J. Rothman: Strangers at the bedside. A history of how law and bioethics transformed medical decision making. BasicBooks, 1991.Google Scholar
  17. 17.
    Zie British Medical Journal 313, no 7070, 7 december 1996. Een groot deel van dit nummer is gewijd aan artsen in het Derde Rijk en de rol van de medicus in politieke systemen.Google Scholar
  18. 18.
    Volgens de Amerikaanse ethicus Albert Jonsen ligt het begin van de nieuwe medische ethiek ook precies hier: bij het vraagstuk van de verdeling van schaarse middelen, zoals dat zich sinds de start van het eerste dialyseprogramma voordeed. Zie: A.R. Jonsen: The new medicine and the old ethics. Harvard University Press, Cambridge (Mass.), 1990.Google Scholar
  19. 19.
    I.D. de Beaufort en H.M. Dupuis (red.): Handboek Gezondheidsethiek. Van Gorcum, Assen/Maastricht, 1988.Google Scholar
  20. 20.
    M.A.M. de Wachter en I.D. de Beaufort (red.): Het Instituut voor Gezondheidsethiek. Ploegsma, Amsterdam, 1986 (citaat op p. 20).Google Scholar
  21. 21.
    V.R. Potter: ‘Bioethics, the science of survival’. Perspectives on Biology and Medicine 1970; 14: 127–153. Dit artikel is kort hierna uitgewerkt tot een boek: Bioethics: Bridge to the Future. Prentice-Hall, Englewood Cliffs (NJ.), 197l.Google Scholar
  22. 22.
    W.T. Reich: ‘The word ‘Bioethics’: Its birth and legacies of those who shaped it’. Kennedy Institute of Ethics Journal 1994; 4: 319–335; W.T. Reich: ‘The word ‘Bioethics’: The struggle over its earliest meanings’. Kennedy Institute of Ethics Journal 1995; 5: 19–34.Google Scholar
  23. 23.
    H.A.M.J. ten Have: Een hippocratische erfenis. Ethiek in de medische praktijk. De Tijdstroom, Lochem, l990.Google Scholar
  24. 24.
    Deze definitie wordt gebruikt in de eerste editie van T.L. Beauchamp en J.F. Childress: Principles of Biomedical Ethics. Oxford University Press, New York/Oxford, 1979: p. ix; in de meest recente editie ontbreekt een definitie van medische ethiek (2001, 5e druk).Google Scholar
  25. 25.
    I.D. de Beaufort en H.M. Dupuis (red.): Handboek Gezondheidsethiek. Van Gorcum, Assen/Maastricht, 1988.Google Scholar
  26. 26.
    P.J.M. Van Tongeren: Moraal, recht, ervaring. Inaugurale rede, Katholieke Universiteit Nijmegen, 1990.Google Scholar
  27. 27.
    H.A.M.J. ten Have: ‘Medische praktijk als uitgangspunt van ethische reflectie’. In: F.W.A. Brom, B.J. van den Bergh en A.K. Huibers (red.): Beleid en ethiek. Van Gorcum, Assen, 1993: 212–225. Zie ook de reactie hierop van J.S. Reinders: ‘Over de medische praktijk als uitgangspunt van ethische reflectie’. In: O.c., p. 226–232.Google Scholar
  28. 28.
    A.R. Jonsen en S. Toulmin: The abuse of casuistry. A history of moral reasoning. University of California Press, Berkeley/Los Angeles/London, 1988.Google Scholar
  29. 29.
    P. Sporken: De weg terug. Leven met beperkingen van ziekte en ouder worden. Ambo, Baarn, 1991.Google Scholar
  30. 30.
    C. van Doorn en M. Zeldenrust: Beleving en verwerking van zwaar ziek-zijn. Gesprekken met patiënten en artsen. De Haan, Weesp, 1984; H. ten Kroode: Het verhaal van kankerpatiënten: oorzaakstoekenning en betekenisverlening. Dissertatie, Utrecht, l990.Google Scholar
  31. 31.
    Voor narratieve ethiek, zie onder meer: K.M. Hunter: Doctors’ stories. The narrative structure of medical knowledge. Princeton University Press, Princeton (NJ.), 199l; A.Z. Newton: Narrative ethics. Harvard University Press, Cambridge (Mass.) / London, 1995. De rol van verhalen, met name in de letterkunde, komt uitvoerig aan de orde in het nieuwe tijdschrift Medical Humanities (www.medicalhumanities.com).
  32. 32.
    Onder andere de boeken van H. Berger: Vragen naar zin. Een nieuwe inleiding in de metafysiek. Tilburg University Press, Tilburg, 1986; G. van der Wal en F.C.L.M. Jacobs (red.): Vragen naar zin. Beschouwingen over zingevingsproblematiek. Ambo, Baarn, 1992; M. van Zanten-van Hattum: Leren omgaan met zingevingsvragen. Ambo, Baarn, 1994; Y. Kuin (red.): Levenservaringen en zinvragen. Ambo, Baarn, 1995.Google Scholar
  33. 33.
    M. van Zanten-van Hattum: Zingeving kun je leren. Uitgeverij Intro, Nijkerk, 1993: p. 65.Google Scholar
  34. 34.
    J.A. van der Ven: ‘Lijden in religieus perspectief’. Praktische Theologie 1987; 14(4): 430–448.Google Scholar

Ter verdere lezing

  1. 35.
    H. ten Have en B. Gordijn (eds.): Bioethics in a European perspective. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht/Boston/London, 2001.Google Scholar
  2. 36.
    A.R. Jonsen: The birth of bioethics. Oxford University Press, New York/Oxford, 1998.Google Scholar
  3. 37.
    H. Kuhse en P. Singer (eds.): Bioethics. An anthology. Blackwell Publishers, Oxford, 1999.Google Scholar
  4. 38.
    E.D. Pellegrino en D.C. Thomasma (eds.): The virtues in medical practice. Oxford University Press, NewYork/Oxford, 1993.Google Scholar
  5. 39.
    D.J. Rothman: Strangers at the bedside. A history of how law and bioethics transformed medical decision making. Basic Books, New York, 199l.Google Scholar
  6. 40.
    T. van Willigenburg, A. van den Beld, F.R. Heeger en M.F. Verweij: Ethiek in praktijk. Van Gorcum, Assen, 1993.Google Scholar
  7. 41.
    J-P. Wils: Leven met ethiek. Uitgeverij Damon, Leende, 2000.Google Scholar
  8. 42.
    H. Zwart: Weg met de ethiek? Filosofische beschouwingen over geneeskunde en ethiek. Thesis Publishers, Amsterdam, 1995.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum 2006

Authors and Affiliations

  • H. A. M. J. ten Have
  • R. H. J. ter Meulen
  • E. van Leeuwen

There are no affiliations available

Personalised recommendations