Complex trauma en complexe PTSS

Wat is het en wie heeft het?

Samenvatting

Er bestaat onder clinici veel onduidelijkheid over wat de concepten complex trauma en complexe posttraumatische stressstoornis (PTSS) behelzen. Dit heeft ongewenste consequenties voor de behandeling, omdat de behandelrichtlijnen voor complexe PTSS afwijken van die voor PTSS. In dit artikel wordt verhelderd wat er onder complex trauma en complexe PTSS verstaan wordt, om zo bij te dragen aan een meer gefundeerd gebruik van deze termen. Complex trauma wordt gekenmerkt door elementen als herhaling, langdurigheid, interpersoonlijke context en verstoring van ontwikkelingsfasen. Complexe PTSS is niet als afgebakende classificatie opgenomen in het ‘Diagnostic and statistical manual of mental disorders’ (DSM) en kan niet als diagnose zonder PTSS gesteld worden. Het is van belang complex trauma en complexe PTSS te specificeren in een beschrijvende diagnose. Daarnaast is het belangrijk er niet automatisch van uit te gaan dat patiënten met complex trauma wel complexe PTSS zullen hebben; bij veel patiëntengroepen is dit niet onderzocht of zijn de prevalenties relatief laag.

This is a preview of subscription content, access via your institution.

Literatuur

  1. American Psychiatric Association (1980). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (3rd Ed.).Washington,DC: American Psychiatric Association.

    Google Scholar 

  2. American Psychiatric Association (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (Revised 4th Ed.).Washington,DC: American Psychiatric Association.

    Google Scholar 

  3. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

    Google Scholar 

  4. Balkom, A.L.J.M. van, Vliet, I.M. van, Emmelkamp, P.M.G., Bockting, C.L.H., Spijker, J., Hermens, M.L.M., Meeuwissen, J.A.C., namens, deWerkgroep Multidisciplinaire richtlijnontwikkeling Angststoornissen/Depressie, (2013). Multidisciplinaire richtlijn angststoornissen (derde revisie): richtlijn voor de diagnostiek, behandeling en begeleiding van volwassen patiënten met een angststoornis. Utrecht: Trimbos-instituut.

  5. Barnow, S., Plock, K., Spitzer, C., Hamann, N., & Freyberger, H.J. (2005). Trauma, Temperaments- und Charaktermerkmale bei Patienten mit Borderline- Persönlichkeitsstörung und komplexer posttraumatischer Belastungsstörung. Verhaltenstherapie, 15, 148–156.

    Article  Google Scholar 

  6. Brewin, C.R., Andrews, B. & Valentine, J.D. (2000). Meta-analysis of risk factors for posttraumatic stress disorder in trauma-exposed adults. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68, 748–766.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  7. Briere, J. & Spinazzola, J. (2005). Phenomenology and psychological assessment of complex posttraumatic states. Journal of Traumatic Stress, 18, 401–412.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  8. Cloitre, M., Courtois, C.A., Charuvastra, A., Carapezza, R., Stolbach, B.C. & Green, B.L. (2011). Treatment of complex PTSD: Results of the ISTSS expert clinician survey on best practices. Journal of Traumatic Stress, 24, 615–627.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  9. Cloitre, M., Courtois, C.A., Ford, J.D., Green, B. L., Alexander, P., Briere, J., e.a. (2012). The ISTSS expert consensus treatment guidelines for complex PTSD in adults. Internet: www.istss.org/ISTSS_Complex_PTSD_Treatment_Guidelines/5205.htm.

  10. Cloitre, M., Koenen, K.C., Cohen, L.R. & Han, H. (2002). Skills training in affective and interpersonal regulation followed by exposure: a phase-based treatment for PTSD related to childhood abuse. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70, 1067–1074.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  11. Courtois, C.A. & Ford, J.D. (Eds.) (2009). Treating complex traumatic stress disorder: an evidence-based guide. New York/London: Guilford Press.

    Google Scholar 

  12. Ford, J.D. (1999). Disorders of extreme stress following war-zone military trauma: Associated features of posttraumatic stress disorder or comorbid but distinct syndromes? Journal of Consulting and Clinical Psychology, 67, 3–12.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  13. Ford, J.D. (2008a). Ethnoracial minority background, psychological trauma, PTSD and DESNOS among urban low-income women with severe mental illness. Journal of Psychological Trauma, 7, 170–184.

    Article  Google Scholar 

  14. Ford, J.D. & Smith, S.F. (2008b). Complex posttraumatic stress disorder in traumaexposed adults receiving public sector outpatient substance abuse disorder treatment. Addiction Research and Theory, 16, 193–203.

    Article  Google Scholar 

  15. Ford, J.D., Courtois, C.A., Steele, K., Hart, O. van der, & Nijenhuis, E.R.S. (2005). Treatment of complex posttraumatic self-dysregulation. Journal of Traumatic Stress, 18, 437–447.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  16. Friedman, M.J., Resick, P.A., Bryant, R.A. & Brewin, C.R. (2011). Considering PTSD for DSM-5. Depression and Anxiety, 28, 750–769.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  17. Herman, J.L. (1992). Complex PTSD: a syndrome in survivors of prolonged and repeated trauma. Journal of Traumatic Stress, 5, 377–391.

    Article  Google Scholar 

  18. Herman, J.L. (1993). Trauma en herstel: de gevolgen van geweld - van mishandeling thuis tot politiek geweld. Amsterdam:Wereldbibliotheek.

    Google Scholar 

  19. Jongedijk, R.A., Carlier, I.V.E., Schreuder, B. J.N. & Gersons, B.P.R. (1996). Complex posttraumatic stress disorder: an exploratory investigation of PTSD and DES NOS among Dutchwar veterans. Journal of Traumatic Stress, 9, 577–586.

    PubMed  CAS  Google Scholar 

  20. Kessler, R.C., Sonnega, A., Bromet, E., Hughes, M. & Nelson, C. (1995). Posttraumatic stress disorder in the National Comorbidity Survey. Archives of General Psychiatry, 52, 1048–1060.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  21. Kleber, R. J. (1994). Late gevolgen van de TweedeWereldoorlog. De Psycholoog, 29, 125–131.

    Google Scholar 

  22. Kolk, B.A. van der (2005). Developmental trauma disorder: toward a rational diagnosis for children with complex trauma histories. Psychiatric Annals, 35, 401–408.

    Google Scholar 

  23. Kolk, B.A. van der, Pelcovitz, D., Roth, S., Mandel, F.S., McFarlane, A. & Herman, J.L. (1996). Dissociation, somatization, and affect dysregulation: the complexity of adaptation to trauma. American Journal of Psychiatry, 153, 83–93.

    PubMed  Google Scholar 

  24. Kolk, B.A. van der, Roth, S., Pelcovitz, D., Sunday, S. & Spinazzola, J. (2005). Disorders of extreme stress: the empirical foundation of a complex adaptation to trauma. Journal of Traumatic Stress, 18, 389–399.

    Article  Google Scholar 

  25. Lindauer, R. J.L. (2012). Child maltreatment - clinical PSD diagnosis not enough?!: Comment on Resick et al. (2012). Journal of Traumatic Stress, 25, 258–259.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  26. Maercker, A., Brewin, C.R., Bryant, R.A., e.a. (2013). Proposals for mental disorders specifically associated with stress in the International Classification of Diseases-11. Lancet (geaccepteerd).

  27. McFarlane, A.C. (1995). The severity of the trauma: issues about its role in posttraumatic stress disorder. In R. J. Kleber, C.R. Figley & B.P. Gersons (Eds.), Beyond trauma: cultural and societal dynamics (pp. 31–54). New York: Plenum Press.

    Google Scholar 

  28. Morina,N. & Ford, J.D. (2008). Complex sequelae of psychological trauma among Kosovar civilian war victims. International Journal of Social Psychiatry, 54, 425–436.

    Article  Google Scholar 

  29. Morina,N. & Stangier, U. (2007). Komplexe Traumatisierung als Folge ziviler Kriegserlebnisse: Eine Kurzmitteilung. Zeitschrift für Psychosomatische Medizin und Psychotherapie, 53, 373–379.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  30. Newman, E., Orsillo, S.M., Herman, D.S., Niles, B.L. & Litz, B.T. (1995). Clinical presentation of disorders of extreme stress in combat veterans. Journal of Nervous and Mental Disease, 183, 628–632.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  31. Niederland,W.G. (1971). Introductory notes on the concept, definition and range of psychic trauma. In H. Krystal & W.G. Niederland (Eds.), Psychic traumatization: after{effects in individuals and communities (pp. 1–11). Boston: Little, Brown and Company.

    Google Scholar 

  32. Ozer, E.J., Best, S.R., Lipsey, T.L. & Weiss,D.S. (2008). Predictors of posttraumatic stress disorder and symptoms in adults: a meta-analysis. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, S, 3–36.

  33. Pelcovitz, D., Kolk, B. van der, Roth, S., Mandel, F., Kaplan, S. & Resick, P. (1997). Development of a criteria set and a structured interview for disorders of extreme stress (SIDES). Journal of Traumatic Stress, 10, 3–16.

    PubMed  CAS  Google Scholar 

  34. Resick, P.A., Bovin, M.J., Calloway, A.L., Dick, A.M., King, M.W., Mitchell, K.S., e.a. (2012). A critical evaluation of the complex PTSD literature: implications for DSM-5. Journal of Traumatic Stress, 25, 241–251.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  35. Sack, M., Sachsse, U., Overkamp, B. & Dulz, B. (2013). Traumafolgestörungen bei Patienten mit Borderline-Persönlichkeitsstörung. Nervenarzt, 84, 608–614.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  36. Scoboria, A., Ford, J., Lin, H-J. & Frisman, L. (2008). Exploratory and confirmatory factor analyses of the Structured Interview for Disorders of Extreme Stress. Assessment, 15, 404–425.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  37. Stöfsel, M. & Mooren, T.M. (2010). Complex trauma. Diagnostiek en behandeling. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

    Google Scholar 

  38. Tas, J. (1946). Psychische stoornissen in concentratiekampen en bij teruggekeerden. Maandblad voor Geestelijke Volksgezondheid, 1, 143-150.

    Google Scholar 

  39. Teodorescu, D.-S., Heir, T., Hauff, E., Wentzel-Larsen, T. & Lien, L. (2012). Mental health problems and post-migration stress among multi-traumatized refugees attending outpatient clinics upon resettlement in Norway. Scandinavian Journal of Psychology, 53, 316–332.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  40. Terr, L.C. (1991). Childhood traumas: an outline and overview. American Journal of Psychiatry, 148, 10–20.

    PubMed  CAS  Google Scholar 

  41. Vries, G.J. de & Olff, M (2009). The lifetime prevalence of traumatic events and posttraumatic stress disorder in the Netherlands. Journal of Traumatic Stress, 22, 259–267.

    PubMed  Article  Google Scholar 

  42. World Health Organization (1992). International Classification of Diseases (ICD-10). Genève: World Health Organization.

    Google Scholar 

  43. Young, A. (2004). When traumatic memory was a problem: On the historical antecedents of PTSD. In G.M. Rosen (Ed.), Posttraumatic stress disorder: issues and controversies (pp. 127–146). Chichester: JohnWiley & Sons.

    Google Scholar 

  44. Zlotnick, C. & Pearlstein, T. (1997). Validation of the Structured Interview for Disorders of Extreme Stress. Comprehensive Psychiatry, 38, 243–247.

    PubMed  Article  CAS  Google Scholar 

  45. Zucker, M., Spinazzola, J., Blaustein, M. & Kolk, B.A. van der (2008). Dissociative symptomatology in posttraumatic stress disorder and disorders of extreme stress. Journal of Trauma and Dissociation, 7, 19–31.

    Article  Google Scholar 

Download references

Author information

Affiliations

Authors

Corresponding author

Correspondence to Jackie June ter Heide.

Additional information

F.J.J. TER HEIDE is klinisch psycholoog bij de Stichting Centrum ’45 te Oegstgeest en bij hetARQ Research Programme te Diemen. E-mail: j.ter.heide@centrum45.nl.

R.J. KLEBER is hoogleraar bij de afdeling Klinische en Gezondheidspsychologie van de UniversiteitUtrecht en werkt bij het ARQ Research Programme te Diemen.

T.M. MOOREN is klinisch psycholoog bij de Stichting Centrum ’45 te Oegstgeest en bij hetARQ Research Programme te Diemen.

De auteurs bedanken Annemiek Warnik voor het becommentariëren van een eerdere versievan dit artikel. Het literatuuronderzoek werd financieel mogelijk gemaakt door StichtingCentrum ’45 en een OOG-subsidie van ZonMW voor de eerste auteur. Stichting Centrum’45 is partner in de ARQ psychotrauma expertgroep.

About this article

Verify currency and authenticity via CrossMark

Cite this article

ter Heide, J., Kleber, R. & Mooren, T. Complex trauma en complexe PTSS. TIJDSCHRIFT PSYCHOTHERAPIE 40, 347–359 (2014). https://doi.org/10.1007/s12485-014-0051-y

Download citation