Skip to main content

Postvaccinatie verschijnselen: prikplaatsreacties en reactogeniciteit

Samenvatting

Op een vaccinatieprikplaats kunnen vroege en latere reacties optreden. Vroege reacties (< 1 uur na vaccinatie) hangen samen met het injecteren (meestal ongeacht de vaccinstof). Er kan pijn optreden en hierdoor getriggerde reflectoire verschijnselen. Ook kunnen er bloedinkjes voorkomen. De latere reacties worden veroorzaakt door ontsteking (reactogeniciteit). Bij ontsteking op de prikplaats kunnen ook algemene lichamelijke klachten optreden, zoals koorts en andere algemene verschijnselen. Over deze gewone bijwerkingen geeft dit overzichtsartikel de ‘state-of-the-art’ over processen in de weefsels, welke stoffen daar worden gevormd en welke effecten die kunnen geven. Bij ontsteking op een injectieplaats is er vrijwel nooit sprake van infectie of allergie. Meestal is een symptomatische behandeling voldoende.

This is a preview of subscription content, access via your institution.

Figuur 1

Abbreviations

Ag:

antigeen

Alum:

algemene afkorting voor aluminiumzouten die als adjuvans gebruikt worden

AS03:

adjuvant systeem 03 (GlaxoSmithKline) bestaand uit squaleen en tocoferol

AS04:

adjuvant systeem 04 (GlaxoSmithKline) bestaand uit MPL en alum

GM-CSF:

granulocyt-macrofaag colony-stimulating factor

IL1:

interleukine 1

LPS:

lipopolysaccharide

MPL:

monofosforyl-lipid-A

TNF:

tumor necrose factor

Literatuur

  1. 1.

    Rümke HC, Kant AC. RVP-vaccinaties: meldingen van bijwerkingen. Tijdschr Jeugdgezondheidszorg. 2014;46:75–80.

    Article  Google Scholar 

  2. 2.

    Burgmeijer R, Hoppenbrouwers K. Ongewenste verschijnselen na vaccinatie. Hoofdstuk 7. In: Burgmeijer R, Hoppenbrouwers K (redactie). Handboek Vaccinaties. Theorie en uitvoeringspraktijk. Deel A, 2nd. ed. Assen: Van Gorcum; 2011. p. 155–79.

  3. 3.

    Gidudu J, Kohl KS, Halperin S, et al. Brighton Collaboration local reactions working group for a local reaction at or near injection site. A local reaction at or near injection site: case definition and guidelines for collection, analysis, and presentation of immunization safety data. Vaccine. 2008;26:6800–13.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  4. 4.

    Burgmeijer RJF. Pijn bij kinderen door vaccinatie: Kunnen en moeten we er wat aan doen? Een overzicht van de literatuur en aanbevelingen voor de praktijk. Tijdschr Jeugdgezondheidszorg. 2005;37:62–7.

    Google Scholar 

  5. 5.

    Burgmeijer R, Hoppenbrouwers K. Vaccinatietechniek. Hoofdstuk 15. In: Burgmeijer R, Hoppenbrouwers K (redactie). Handboek Vaccinaties. Theorie en uitvoeringspraktijk. Deel A, 2nd. ed. Assen: Van Gorcum; 2011. pag. 287–307, herziene druk.

  6. 6.

    Beirne PV, Hennessy S, Cadogan SL, Shiely F, Fitzgerald T, MacLeod F. Needle size for vaccination procedures in children and adolescents. Cochrane Database Syst Rev. 2015; CD010720. doi:10.1002/14651858.CD010720.pub2.

    PubMed  Google Scholar 

  7. 7.

    Stratton K, Ford A, Rusch E, Clayton EW, Institute of Medicine, Committee to Review Adverse Effects of Vaccines, Institute of Medicine of the National Academies. Adverse effects of vaccines: evidence and causality. Washington DC: The National Academies Press; 2012, http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=13164.

    Google Scholar 

  8. 8.

    Mastelic B, Lewis DJM, Golding H, Gust I, Sheets R, Lambert P‑H. Potential use of inflammation and early immunological event biomarkers in assessing vaccine safety. Biologicals. 2013;41:115–24.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  9. 9.

    Bodor M, Montalvo E. Vaccine-related shoulder dysfunction. Vaccine. 2007;25:585–7.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  10. 10.

    Tenenbaum T, Niessen J, Schroten H. Severe upper dysfunction after 4CMenB vaccination in a yound child. Pediatr Infect Dis J. 2016;35:94–6.

    PubMed  Google Scholar 

  11. 11.

    Salmon JH, Geoffroy M, Eschard JP, Ohl X. Bone erosion and subacromial bursitis caused by diphtheria-tetanus-poliomyelitis vaccine. Vaccine. 2015;33:6152–5.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  12. 12.

    Shaikh MF, Baqai TJ, Tahir H. Acute brachial neuritis following influenza vaccination. BMJ Case Rep. 2012. doi:10.1136/bcr-2012-007673.

    Google Scholar 

  13. 13.

    David S, Vermeer-de Bondt P, Maas N van der. Toename van lokale verschijnselen bij 4‑jarigen na revaccinatie met DKTP. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A980.

    PubMed  Google Scholar 

  14. 14.

    Woo EJ, Burwen DR, Gatumu SNM, Ball R, The Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS) Working Group. Extensive Limb Swelling after Immunization: Reports to the Vaccine Adverse Event Reporting System. Clin Infect Dis. 2003;37:351–8.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  15. 15.

    Netherlands Pharmacovigilance Centre Lareb. Overview of reports of injection site inflammation after Prevenar13® administered to a selected population of elderly. www.lareb.nl/Signalen/KWB_2015_1_Prevenar13.aspx. Geconsulteerd: April 2015.

  16. 16.

    Prymula R, Siegrist C‑A, Chlibek R, et al. Effect of prophylactic paracetamol administration at time of vaccination on febrile reactions and antibody responses in children: two open-label, randomised controlled trials. Lancet. 2009;374:1339–50.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  17. 17.

    Doedee AMCM, Boland GJ, Pennings JLA, et al. Effects of prophylactic and therapeutic paracetamol treatment during vaccination on hepatitis B antibody levels in adults: two open-label, randomized controlled trials. PLoS ONE. 2014;9:e98175.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

  18. 18.

    Das RR, Panigrahi I, Naik SS. The effect of prophylactic antipyretic administration on post-vaccination adverse reactions and antibody response in children: a systematic review. PLoS One 2014;9:e106629. doi: 10.1371/journal.pone.0106629.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

Download references

Author information

Affiliations

Authors

Corresponding author

Correspondence to H. C. Rümke.

Rights and permissions

Reprints and Permissions

About this article

Verify currency and authenticity via CrossMark

Cite this article

Rümke, H.C. Postvaccinatie verschijnselen: prikplaatsreacties en reactogeniciteit. Tijdschr Jeugdgezondheidsz 48, 50–56 (2016). https://doi.org/10.1007/s12452-016-0060-z

Download citation

Trefwoorden

  • vaccinatie
  • reactogeniciteit
  • ontsteking
  • prikplaats reactie
  • vaso-vegetatieve reactie