Skip to main content

Implementatie en (kosten-)effectiviteit van casemanagement voor mensen met dementie en hun mantelzorgers: resultaten van de COMPAS-studie

Implementation and (cost-)effectiveness of case management for people with dementia and their informal caregivers: results of the COMPAS study

Samenvatting

Achtergrond

In de afgelopen jaren zijn er verschillende vormen van casemanagement voor dementie ontstaan. In de COMPAS-studie (Collaborative dementia care for patients and caregivers study) werden twee casemanagementmodellen bestudeerd die in Nederland het meest prominent aanwezig zijn: het netwerkmodel en het geïntegreerde zorg model.

Doel van het onderzoek

Evaluatie van de (kosten)effectiviteit van twee casemanagementmodellen dementie ten opzichte van gebruikelijke zorg en het onderzoeken van factoren die de implementatie van de twee modellen kunnen bevorderen of belemmeren.

Methoden

Gemengde methoden waaronder a) een prospectieve, observationele, gecontroleerde cohortstudie met vier meetmomenten (elke 6 maanden gedurende 2 jaar) onder koppels van personen met dementie en hun primaire mantelzorger met en zonder casemanagement; b) interviews met sleutelfiguren naar de bevorderende en belemmerende factoren voor de implementatie en continuïteit van de twee verschillende casemanagementmodellen. De primaire uitkomstmaten waren ernst en frequentie van gedragsproblemen (NPI) bij de persoon met dementie en mentale gezondheidsklachten als uiting van belasting (GHQ-12) bij de mantelzorger. Als secundaire maten namen we onder meer het aantal vervulde en onvervulde zorgbehoeften (CANE) en voor kwaliteit van leven gecorrigeerde levensjaren (quality adjusted life years, QALY) mee. Kosten van zorggebruik en mantelzorg werden geschat voor kosteneffectiviteitsanalyses.

Resultaten

521 koppels van mensen met dementie en hun primaire mantelzorger werden geïncludeerd. Er werden geen significante verschillen gevonden op de primaire uitkomstmaten.

Mantelzorgers in het geïntegreerde-zorgmodel hadden een betere kwaliteit van leven in vergelijking met het netwerkmodel. Mantelzorgers in de controlegroep rapporteerden meer zorgbehoeften dan die in de casemanagementgroepen. Voor de procesevaluatie zijn 22 personen geïnterviewd die direct en indirect betrokken waren bij een van de casemanagementmodellen. De onafhankelijkheid van de casemanagement-aanbieder in het geïntegreerde zorg model faciliteerde de implementatie, terwijl de aanwezigheid van concurrentie in het netwerkmodel de implementatie belemmerde. Het geïntegreerde model was kosteneffectief ten opzicht van zowel de controles als het netwerkmodel. Vergeleken met de controlegroep waren de gemiddelde kosten van zorg lager in zowel het netwerk (−22 %) als het geïntegreerde model (−33 %), hoewel deze verschillen niet significant waren.

Conclusie

Het geïntegreerde-zorgmodel is kosteneffectief ten opzichte van het netwerkmodel en zorg zonder casemanagement. De procesevaluatie laat zien dat het geïntegreerde-zorgmodel makkelijker te implementeren is.

Abstract

Background

Different forms of case management for dementia have emerged over the past few years. In the COMPAS study (Collaborative dementia care for patients and caregivers study), two prominent Dutch case management forms were studied: the linkage and the integrated care form.

Aim of study

Evaluation of the (cost)effectiveness of two dementia case management forms compared to usual care as well as factors that facilitated or impeded their implementation.

Methods

A mixed methods design with a) a prospective, observational controlled cohort study with 2 years follow-up among 521 dyads of people with dementia and their primary informal caregiver with and without case management; b) interviews with 22 stakeholders on facilitating and impeding factors of the implementation and continuity of the two case management models. Outcome measures were severity and frequency of behavioural problems (NPI) for the person with dementia and mental health complaints (GHQ-12) for the informal caregiver, total met and unmet care needs (CANE) and quality adjusted life years (QALYs).

Results

Outcomes showed a better quality of life of informal caregivers in the integrated model compared to the linkage model. Caregivers in the control group reported more care needs than those in both case management groups.

The independence of the case management provider in the integrated model facilitated the implementation, while the rivalry between multiple providers in the linkage model impeded the implementation. The costs of care were lower in the linkage model (minus 22 %) and integrated care model (minus 33 %) compared to the control group.

Conclusion

The integrated care form was (very) cost-effective in comparison with the linkage form or no case management. The integrated care form is easy to implement.

This is a preview of subscription content, access via your institution.

Literatuur

  1. Alzheimer’s Disease International. World Alzheimer Report 2015. http://www.alz.co.uk/research/WorldAlzheimerReport2015.pdf. Geconsulteerd 22 september 2015.

    Google Scholar 

  2. Alzheimer’s Assocation. Alzheimer’s Disease Facts and Figures. Alzheimers Dement. 2013;9(2):208–45.

    Article  Google Scholar 

  3. Alzheimer Europe. Who cares? The state of dementia care in Europe. Luxemburg: Alzheimer Europe; 2006.

    Google Scholar 

  4. Pimouguet C, Lavaud T, Dartigues JF, Helmer C. Dementia casemanagement effectiveness on health care costs and resource utilization: a systematic review of randomized controlled trials. J Nutr Health Aging. 2010;14:669–76.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  5. Koch T, Iliffe S, Manthorpe J, et al. The potential of case management for people with dementia: a commentary. Int J Geriatr Psychiatry. 2012;27:1305–14.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  6. Alzheimer Nederland. Zorgstandaard Dementie 2013. http://www.alzheimernederland.nl/media/18409/AN_Brochure_Goede_Zorg_Dementie_AN_Brochure_Goede_Zorg_Dementie_LOWRES_BK.pdf. Geconsulteerd 22 september 2015.

    Google Scholar 

  7. Minkman MM, Ligthart SA, Huijsman R. Integrated dementia care in The Netherlands: a multiple case study of case management programs. Health Soc Care Community. 2009;17:485–94.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  8. Peeters LM, Lange J de, Spreeuwenberg P, Veerbeek M, Pot AM, Francke AL. Landelijke evaluatie van casemanagement dementie 2012. http://www.nivel.nl/sites/default/files/bestanden/rapport-casemanagement-dementie.pdf. Geconsulteerd 22 september 2015.

    Google Scholar 

  9. MacNeil Vroomen J, Bosmans JE, Ven PM van de, et al. Community-dwelling patients with dementia and their informal caregivers with and without case management: 2‑year outcomes of a pragmatic trial. J Am Med Dir Assoc. 2015;16:800.e1–800.e8.

    Article  Google Scholar 

  10. Hout HPJ van, MacNeil-Vroomen JL, Mierlo LD van, et al. Implementatie, effecten en kosten van casemanagement voor mensen met dementie en hun mantelzorgers: beschrijving van de COMPAS-studie. Tijdschr Gerontol Geriatr. 2014;45:105–16.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  11. Mierlo LD van, Meiland FJ, Hout HPJ van, Dröes RM. Towards personalized integrated dementia care: a qualitative study into the implementation of different models of case management. BMC Geriatr. 2014;14:84.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

  12. MacNeil Vroomen J, Bosmans JE, Eekhout I, Joling KJ, van Mierlo LD, Meiland FJ, van Hout HP, de Rooij SE. The Cost-Effectiveness of Two Forms of Case Management Compared to a Control Group for Persons with Dementia and Their Informal Caregivers from a Societal Perspective. PLoS One. 2016 Sep 21;11(9):e0160908

  13. Dröes RM, Meiland FJM, Schmitz MJ. et al. Implementatiemodel ontmoetingscentra; een onderzoek naar de voorwaarden voor succesvolle landelijke implementatie van ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers. Eindrapport. Amsterdam: VU Medical Center; 2003.

    Google Scholar 

  14. Meiland FJ, Dröes RM, Lange J de, Vernooij-Dassen MJFJ. Development of a theoretical model for tracing facilitators and barriers in adaptive implementation of innovative practices in dementia care. Arch Gerontol Geriatr. 2004;38:279–90.

    Article  Google Scholar 

  15. Cummings JL, Mega M, Gray K, Rosenberg-Thompson S, Carusi DA, Gornbein J. The Neuropsychiatric Inventory: comprehensive assessment of psychopathology in dementia. Neurology. 1994;44(12):2308–14.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  16. Goldberg DP, Hillier VF. A scaled version of the General Health Questionnaire. Psychol Med. 1979;9:139–45.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  17. Wolfs CA, Dirksen CD, Kessels A, Willems DC, Verhey FR, Severens JL. Performance of the EQ-5D and the EQ-5D + C in elderly patients with cognitive impairments. Health Qual Life Outcomes. 2007;5:33.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

  18. Logsdon RG, Gibbons LE, McCurry SM, Teri L. Assessing quality of life in older adults with cognitive impairment. Psychosom Med. 2002;64(3):510–9.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  19. Dröes RM, Hout HPJ van, Ploeg ES van der. Camberwell Assessment of Need for the Elderly (CANE), revised version (IV) 2014. http://assets.nkop.nl/docs/723ee048-ac1a-412d-8196-62e828a231db.pdf. Geconsulteerd 22 september 2015.

    Google Scholar 

  20. Reynolds T, Thornicroft G, Abas M, Woods B, Hoe J, Leese M, Orrell M. Camberwell Assessment of Need for the Elderly (CANE). Development, validity and reliability. Br J Psychiatry. 2000;176:444–52.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  21. Katz S, Downs TD, Cash HR, Grotz RC. Progress in development of the index of ADL. Gerontologist. 1970;10(1):20–30.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  22. Pearlin LI, Schooler C. The structure of coping. J Health Soc Behav. 1978;19(1):2–21.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  23. Vernooij-Dassen MJ, Felling AJ, Brummelkamp E, Dauzenberg MG, Bos GA van den, Grol R. Assessment of caregiver’s competence in dealing with the burden of caregiving for a dementia patient: a Short Sense of Competence Questionnaire (SSCQ) suitable for clinical practice. J Am Geriatr Soc. 1999;47(2):256–7.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  24. Jong Gierveld J de, Kamphuis FH. The development of a Rasch-type loneliness-scale. Appl Psychol Meas. 1985;9:289–99.

    Article  Google Scholar 

  25. Brouwer WB, Exel NJ van, Gorp B van, Redekop WK. The CarerQol instrument: a new instrument to measure care-related quality of life of informal caregivers for use in economic evaluations. Qual Life Res. 2006;15(6):1005–21.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  26. Little RJ, Rubin DB. Causal effects in clinical and epidemiological studies via potential outcomes: concepts and analytical approaches. Annu Rev Public Health. 2000;21:121–45.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  27. Burton A, Billingham LJ, Bryan S. Cost-effectiveness in clinical trials: using multiple imputation to deal with incomplete cost data. Clin Trials. 2007;4(2):154–61.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  28. Atlas-ti. ATLAS.Ti Version 5.2. Berlin: Scientific Software Development GmbH; 2008.

    Google Scholar 

  29. Goldberg DP, Gater R, Sartorius N, et al. The validity of two versions of the GHQ in the WHO study of mental illness in general health care. Psychol Med. 1997;27:191–7.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  30. Goldberg DP, Oldehinkel T, Ormel J. Why GHQ threshold varies from one place to another. Psychol Med. 1998;28:915–21.

    CAS  Article  PubMed  Google Scholar 

  31. Pinquart M, Sorensen S. Helping caregivers of persons with dementia: which interventions work and how large are their effects? Int Psychogeriatr. 2006;18(4):577–95.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  32. Somme D, Trouve H, Dram N, Gagnon D, Couturier Y, Saint-Jean O. Analysis of case management programs for patients with dementia: a systematic review. Alzheimers Dement. 2012;8:426–36.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  33. Khanassov V, Vedel I, Pluye P. Case management for dementia in primary health care: a systematic mixed studies review based on the diffusion of innovation model. Clin Interv Aging. 2014;9:915–28.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

  34. Verkade PJ, Meijel B van, Brink C, Os-Medendorp H van, Koekkoek B, Francke AL. Delphi research exploring essential components and preconditions for case management in people with dementia. BMC Geriatr. 2010;9:10–54.

    Google Scholar 

  35. Eska K, Graessel E, Donath C, Schwarzkopf L, Lauterberg J, Holle R. Predictors of institutionalization of dementia patients in mild and moderate stages: a 4‑year prospective analysis. Dement Geriatr Cogn Dis Extra. 2013;3:426–45.

    Article  PubMed  PubMed Central  Google Scholar 

  36. Mierlo van LD, Meiland FJM, Roest HG van der, Dröes RM. Personalised caregiver support: effectiveness of psychosocial interventions in subgroups of caregivers of people with dementia. Int J Geriatr Psychiatry. 2012;27:1–14.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  37. Brodaty H, Green A, Koschera A. Meta-analysis of nonpharmacological interventions for neuropsychiatric symptoms of dementia. J Am Geriatr Soc. 2003;51:657–64.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  38. Reilly S, Miranda-Castillo C, Malouf R, et al. Case management approaches to home support for people with dementia. Cochrane Database Syst Rev. 2015;1:CD008345.

    PubMed  Google Scholar 

Download references

Dankbetuiging

Onderzoeksfinanciering werd verkregen uit het Nationaal Programma Ouderen van ZonMw (ZonMw-NPO 3130-80201).

Author information

Authors and Affiliations

Authors

Corresponding author

Correspondence to Hein P. J. van Hout.

Additional information

Bijdragen auteurs

LDVM, JMV, FJMM, KJ, JB, RMD, EPMvC, SedR, HvH waren allemaal betrokken bij het conceptuele ontwerp, manuscript herzieningen en goedkeuring van het definitieve manuscript.

About this article

Verify currency and authenticity via CrossMark

Cite this article

van Mierlo, L.D., MacNeil-Vroomen, J., Meiland, F.J.M. et al. Implementatie en (kosten-)effectiviteit van casemanagement voor mensen met dementie en hun mantelzorgers: resultaten van de COMPAS-studie. Tijdschr Gerontol Geriatr 47, 223–233 (2016). https://doi.org/10.1007/s12439-016-0197-x

Download citation

  • Published:

  • Issue Date:

  • DOI: https://doi.org/10.1007/s12439-016-0197-x

Trefwoorden

  • dementie
  • casemanagement
  • kosteneffectiviteit
  • mantelzorger-implementatie

Keywords

  • Dementia
  • Case management
  • Cost-effectiveness
  • Caregiver-implementation