Advertisement

Bijblijven

, Volume 34, Issue 2, pp 93–107 | Cite as

Biologicals: spectrum en targets

  • Bob Meek
  • Marcel P. H. van den Broek
  • Anouk C. M. Platteel
Article

Samenvatting

Biologische geneesmiddelen, ook wel ‘biologicals’ genoemd, hebben de afgelopen jaren zowel verschillende positieve als negatieve connotaties gekregen. Positief, omdat deze categorie geneesmiddelen vaak heeft geleid tot enorme verbetering van uitkomsten in de behandeling van de kanker en chronische ziekten, met veelal weinig bijwerkingen in vergelijking met klassieke chemotherapeutica. Negatief, vanwege het kostenaspect; een behandeling met een biologisch geneesmiddel kan al snel oplopen tot enkele tienduizenden euro’s per jaar. In deze bijdrage wordt ingegaan op verschillende aspecten van biologische geneesmiddelen, die zowel interessant als van toepassing kunnen zijn in de praktijk van de huisarts.

Literatuur

  1. 1.
    http://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2003/63/oj. Geraadpleegd 13 oktober 2017.
  2. 2.
    https://lci.rivm.nl/richtlijnen/rabies. Geraadpleegd op: 13 oktober 2017.
  3. 3.
    Hicks DJ, Fooks AR, Johnson N. Developments in rabies vaccines. Clin Exp Immunol. 2012;169(3):199–204.  https://doi.org/10.1111/j.1365-2249.2012.04592.x.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  4. 4.
    Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Zoek in richtlijnen & draaiboeken. 2017. https://lci.rivm.nl/richtlijnen/rsv-infectie. Geraadpleegd op: 13 okt 2017.Google Scholar
  5. 5.
    Olszewska W, Openshaw P. Emerging drugs for respiratory syncytial virus infection. Expert Opin Emerg Drugs. 2009;14(2):207–17.  https://doi.org/10.1517/14728210902946399.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  6. 6.
    Lichty JA. Personal experience with the use of Iletin (Insulin) in the treatment of diabetes mellitus. Trans Am Climatol Clin Assoc. 1923;39:119–34.PubMedCentralPubMedGoogle Scholar
  7. 7.
    http://www.who.int/biologicals/about/en/. Geraadpleegd 13 oktober 2017.
  8. 8.
    Rijkers GT, Kroese FGM, Kallenberg CGM, Derksen RHWM. Leerboek immunologie. 2e druk. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; 2016.CrossRefGoogle Scholar
  9. 9.
    Renders L, Valerius T. Engineered CD3 antibodies for immunosuppression. Clin Exp Immunol. 2003;133(3):307–9.CrossRefPubMedCentralPubMedGoogle Scholar
  10. 10.
    Klipa D, Mahmud N, Ahsan N. Antibody immunosuppressive therapy in solid organ transplant: Part I. MAbs. 2010;2(2):148–56.CrossRefPubMedCentralPubMedGoogle Scholar
  11. 11.
    Frenzel A, Kügler J, Helmsing S, Meier D, Schirrmann T, Hust M, Dübel S. Designing human antibodies by phage display. Transfus Med Hemother. 2017;44(5):312–8.  https://doi.org/10.1159/000479633.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  12. 12.
    Stapleton NM, Einarsdóttir HK, Stemerding AM, Vidarsson G. The multiple facets of FcRn in immunity. Immunol Rev. 2015;268(1):253–68.  https://doi.org/10.1111/imr.12331.CrossRefGoogle Scholar
  13. 13.
    Vidarsson G, Dekkers G, Rispens T. IgG subclasses and allotypes: from structure to effector functions. Front Immunol. 2014;20(5):520.  https://doi.org/10.3389/fimmu.2014.00520.Google Scholar
  14. 14.
    Geng X, Kong X, Hu H, Chen J, Yang F, Liang H, Chen X, Hu Y. Research and development of therapeutic mabs: an analysis based on pipeline projects. Hum Vaccin Immunother. 2015;11(12):2769–76.  https://doi.org/10.1080/21645515.2015.1074362.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  15. 15.
    Zundler S, Becker E, Weidinger C, Siegmund B. Anti-adhesion therapies in inflammatory bowel disease-molecular and clinical aspects. Front Immunol. 2017;28(8):891.  https://doi.org/10.3389/fimmu.2017.00891.CrossRefGoogle Scholar
  16. 16.
    Harrison-Brown M, Liu GJ, Banati R. Checkpoints to the brain: directing myeloid cell migration to the central nervous system. Int J Mol Sci. 2016;17(12):E2030–2.CrossRefPubMedGoogle Scholar
  17. 17.
    Zenlea T, Peppercorn MA. Immunosuppressive therapies for inflammatory bowel disease. World J Gastroenterol. 2014;20(12):3146–52.  https://doi.org/10.3748/wjg.v20.i12.3146.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  18. 18.
    Rein P, Mueller RB. Treatment with biologicals in rheumatoid arthritis: an overview. Rheumatol Ther. 2017;4(2):247–61.  https://doi.org/10.1007/s40744-017-0073-3.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  19. 19.
    Crommelin HA, Vorselaars AD, Moorsel CH van, Korenromp IH, Deneer VH, Grutters JC. Anti-TNF therapeutics for the treatment of sarcoidosis. Immunotherapy. 2014;6(10):1127–43.  https://doi.org/10.2217/imt.14.65.CrossRefGoogle Scholar
  20. 20.
    Meerten T van, Hagenbeek A. CD20-targeted therapy: a breakthrough in the treatment of non-Hodgkin’s lymphoma. Neth J Med. 2009;67(7):251–9.PubMedGoogle Scholar
  21. 21.
    Donk NW van de, Janmaat ML, Mutis T, Lammerts van Bueren JJ, Ahmadi T, Sasser AK, Lokhorst HM, Parren PW. Monoclonal antibodies targeting CD38 in hematological malignancies and beyond. Immunol Rev. 2016;270(1):95–112.  https://doi.org/10.1111/imr.12389.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  22. 22.
    Figueroa-Magalhães MC, Jelovac D, Connolly R, Wolff AC. Treatment of HER2-positive breast cancer. Breast. 2014;23(2):128–36.  https://doi.org/10.1016/j.breast.2013.11.011.CrossRefGoogle Scholar
  23. 23.
    Pardoll DM. The blockade of immune checkpoints in cancer immunotherapy. Nat Rev Cancer. 2012;12(4):252–64.  https://doi.org/10.1038/nrc3239.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  24. 24.
    Borstkankervereniging Nederland (BVN). trastuzumab-emtansine (T-DM1, Kadcyla®). 2017. https://borstkanker.nl/nl/trastuzumab-emtansine-t-dm1-kadcyla. Geraadpleegd op: 30 nov 2017.Google Scholar
  25. 25.
    Zorginstituut Nederland. etanercept. 2017. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/e/etanercept. Geraadpleegd op: 2 dec 2017.Google Scholar
  26. 26.
  27. 27.
    Castillo-Trivino T, Braithwaite D, Bacchetti P, Waubant E. Rituximab in relapsing and progressive forms of multiple sclerosis: a systematic review. PLoS ONE. 2013;8(7):e66308.  https://doi.org/10.1371/journal.pone.0066308.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  28. 28.
    Kasper LH, Reder AT. Immunomodulatory activity of interferon-beta. Ann Clin Transl Neurol. 2014;1(8):622–31.  https://doi.org/10.1002/acn3.84.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  29. 29.
    Greenbaum AM, Link DC. Mechanisms of G‑CSF-mediated hematopoietic stem and progenitor mobilization. Leukemia. 2011;25(2):211–7.  https://doi.org/10.1038/leu.2010.248.CrossRefGoogle Scholar
  30. 30.
    Gelinck LBS, Roukens AHE, Kroon FP, Visser LG. Praktische adviezen voor reizigers met een afweerstoornis. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152:1725–9.PubMedGoogle Scholar
  31. 31.
    GGD Reisvaccinaties. Afweerstoornis en reizen. 2017. https://www.ggdreisvaccinaties.nl/aandachtspunten/afweerstoornis-en-reizen. Geraadpleegd op: 1 dec 2017.Google Scholar
  32. 32.
    Bloomgren G, Richman S, Hotermans C, Subramanyam M, Goelz S, Natarajan A, Lee S, Plavina T, Scanlon JV, Sandrock A, Bozic C. Risk of natalizumab-associated progressive multifocal leukoencephalopathy. N Engl J Med. 2012;366(20):1870–80.  https://doi.org/10.1056/NEJMoa1107829.CrossRefGoogle Scholar
  33. 33.
    Yoest JM. Clinical features, predictive correlates, and pathophysiology of immune-related adverse events in immune checkpoint inhibitor treatments in cancer: a short review. Immunotargets Ther. 2017;6:73–82.  https://doi.org/10.2147/ITT.S126227.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  34. 34.
    UpToDate. Toxicities associated with checkpoint inhibitor immunotherapy. 2017. https://www.uptodate.com/contents/toxicities-associated-with-checkpoint-inhibitor-immunotherapy. Geraadpleegd op: 14 nov 2017.Google Scholar
  35. 35.
    Rezvani AR, Maloney DG. Rituximab resistance. Best Pract Res Clin Haematol. 2011;24(2):203–16.  https://doi.org/10.1016/j.beha.2011.02.009.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  36. 36.
    Schie KA van, Wolbink GJ, Rispens T. Cross-reactive and pre-existing antibodies to therapeutic antibodies – effects on treatment and immunogenicity. MAbs. 2015;7(4):662–71.  https://doi.org/10.1080/19420862.2015.1048411.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  37. 37.
    l’Ami MJ, Krieckaert CL, Nurmohamed MT, Vollenhoven RF van, Rispens T, Boers M, Wolbink GJ. Successful reduction of overexposure in patiënts with rheumatoid arthritis with high serum adalimumab concentrations: an open-label, non-inferiority, randomised clinical trial. Ann Rheum Dis. 2017.  https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2017-211781.Google Scholar
  38. 38.
    Dreesen E, Bossuyt P, Mulleman D, Gils A, Pascual-Salcedo D. Practical recommendations for the use of therapeutic drug monitoring of biopharmaceuticals in inflammatory diseases. Clin Pharmacol. 2017;9:101–11.  https://doi.org/10.2147/CPAA.S138414.PubMedCentralGoogle Scholar
  39. 39.
    Creeke PI, Farrell RA. Clinical testing for neutralizing antibodies to interferon-β in multiple sclerosis. Ther Adv Neurol Disord. 2013;6(1):3–17.  https://doi.org/10.1177/1756285612469264.CrossRefPubMedCentralGoogle Scholar
  40. 40.
    De Rijksoverheid. Geslaagde prijsonderhandeling borstkankermiddel pertuzumab en longkankermiddel pembrolizumab. 2017. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2017/06/09/geslaagde-prijsonderhandeling-borstkankermiddel-pertuzumab-en-longkankermiddel-pembrolizumab. Geraadpleegd op: 10 dec 2017.Google Scholar
  41. 41.
    Zorginstituut Nederland. Daratumumab bij multipel myeloom nog niet in basispakket. 2017. https://www.zorginstituutnederland.nl/actueel/nieuws/2017/11/29/daratumumab-bij-multipel-myeloom-nog-niet-in-basispakket. Geraadpleegd op: 10 dec 2017.Google Scholar
  42. 42.
  43. 43.
    College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Biosimilar geneesmiddelen. 2017. https://www.cbg-meb.nl/mensen/zorgverleners/biosimilar-geneesmiddelen. Geraadpleegd op: 1 dec 2017.Google Scholar
  44. 44.
    Zorginstituut Nederland. infliximab. 2017. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/i/infliximab. Geraadpleegd op: 1 dec 2017.Google Scholar

Copyright information

© Bohn Stafleu van Loghum is een imprint van Springer Media B.V., onderdeel van Springer Nature 2018

Authors and Affiliations

  • Bob Meek
    • 1
  • Marcel P. H. van den Broek
    • 2
  • Anouk C. M. Platteel
    • 1
  1. 1.Medische Microbiologie & ImmunologieSt. Antonius ZiekenhuisNieuwegein/UtrechtNederland
  2. 2.Klinische FarmacieSt. Antonius ZiekenhuisNieuwegein/UtrechtNederland

Personalised recommendations