Skip to main content

Een gezonde leefstijl: heiligt het doel de middelen?

Samenvatting

Beleid om de leefstijl van burgers gezonder te maken ontketent een stevig ethisch debat.

Eerst analyseren we de discussie over de vraag of het beïnvloeden van de leefstijl van burgers met het doel hen gezonder te maken (‘leefstijlbeïnvloeding’) een voorbeeld is van onwenselijke betutteling, of dat het nalaten daarvan juist verwaarlozing is. De eerste mogelijke rechtvaardiging voor leefstijlbeïnvloeding luidt: ‘Als het te beïnvloeden gedrag derden schaadt, dan is beïnvloeding ervan acceptabel.’ De tweede mogelijke rechtvaardiging luidt: ‘Het stimuleren van gezond gedrag kan acceptabel zijn, omdat het tegenwicht biedt aan allerlei prikkels die ongezond gedrag bevorderen.’ Het gewicht dat wordt toegekend aan voorgaande argumenten om leefstijlbeïnvloeding te rechtvaardigen, hangt samen met de mate waarin de autonomie of vrijheid onder druk komt te staan.

Vervolgens beschrijven we de discussie over het differentiëren in premies: ‘Is het wenselijk dat mensen met een ongezonde leefstijl meer premie moeten afdragen voor de basiszorgverzekering?’ We belichten drie argumenten om premiedifferentiatie in te voeren. Het eerste motief is preventie: een hogere premie bij ongezond gedrag en een lagere premie bij gezond gedrag zou mensen prikkelen tot gezond gedrag. Het tweede motief dat voorstanders van premiedifferentiatie naar voren brengen is, dat dit voor een rechtvaardiger verdeling van kosten zorgt. Het derde motief voor premiedifferentiatie in de zorgverzekeringspremies is het idee dat dit de solidariteit zou bevorderen. We belichten de veronderstellingen bij deze argumenten vanuit een kritisch perspectief.

Ten slotte bespreken we de relevantie van deze debatten voor de huisartsenpraktijk. Mensen hebben recht op goede informatie over de voorwaarden voor een goede gezondheid. Bovendien is een huisarts op basis van haar of zijn rol bij uitstek geschikt om mensen te helpen motiveren om gezonder te leven. Om dit echter op een effectieve manier te doen, is het belangrijk zich bewust te zijn van de maatschappelijke context en van de toon die het debat soms aanneemt.

This is a preview of subscription content, access via your institution.

Literatuur

  1. 1.

    Bartels M, Bos B. Beloon gezond gedrag met een lagere zorgpremie. In: NRC, 2 december 2015.

  2. 2.

    Pfeijffer IL. Als stress net zo ongezond is als roken, verbied dan ook hard werken In: NRC, 7 november 2014.

  3. 3.

    Frissen P. Vrijheid is ook: het recht om je ongezond te gedragen. In: Trouw, 20 februari 2016.

  4. 4.

    Goor LAM van de. Van gezondheid verzekerd? Nieuwe perspectieven op het bevorderen van gezond gedrag. Tilburg: Tilburg University; 2011.

    Google Scholar 

  5. 5.

    Mackenbach JP, Maas PJ van der. Volksgezondheid en gezondheidszorg, 3rd. ed. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg; 2004.

    Google Scholar 

  6. 6.

    Lucht F van der. Sociaaleconomische gezondheidsverschillen samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM; 2006.

    Google Scholar 

  7. 7.

    Dagevos M, Munnichs G. De obesogene samenleving: maatschappelijke perspectieven op overgewicht. Wageningen Universiteit en Researchcentrum, Rathenau Instituut. Amsterdam: Amsterdam University Press; 2007.

    Book  Google Scholar 

  8. 8.

    Tiemeijer WL, Thomas CA, Prast HM (redactie). De menselijke beslisser. Over de psychologie van keuze en gedrag. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Amsterdam: Amsterdam University Press; 2009.

    Google Scholar 

  9. 9.

    Have M ten, Willems DL, Groot WNJ (redactie). Leefstijldifferentiatie in de zorgverzekering. Een overzicht van ethische argumenten. Den Haag: Centrum voor Ethiek en Gezondheid; 2013.

    Google Scholar 

  10. 10.

    Holland S. Public health ethics. Cambridge: Polity press; 2007.

    Google Scholar 

  11. 11.

    Have M ten. Ethical aspects of obesity prevention. Best Pract Res Clin Gastroenterol. 2014;28:303–14.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  12. 12.

    Audi R. The Cambridge dictionary of philosophy, 2nd. ed. Cambridge: Cambridge University Press; 1999.

    Google Scholar 

  13. 13.

    NHG-Standpunt Kernwaarden huisartsgeneeskunde. https://www.nhg.org/sites/default/files/content/nhg_org/uploads/toekomstvisie_-_nhg-standpunt_kernwaarden_huisartsgeneeskunde_juli_2011.pdf Geraadpleegd op 15 maart 2016.

  14. 14.

    NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. https://www.nhg.org/standaarden/samenvatting/cardiovasculair-risicomanagement Geradplegt op 15 maart 2016.

  15. 15.

    NHG-Standaard Obesitas. https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-obesitas Geraadpleegd op 15 maart 2016.

  16. 16.

    Have M ten, Heide A, Mackenbach J, Beaufort ID de. An ethical framework for the prevention of obesity. A tool for thinking through a programme’s ethical aspects. Eur J Public Health. 2013;23(2):299–305. doi:10.1093/eurpub/cks052.

    Article  PubMed  Google Scholar 

  17. 17.

    Have M ten. Obesitas. Reden tot bemoeizorg? In: Beaufort ID de, Vathorst S van de, Hazebroek F, Heijden B van der, Leeuwenburgh-Pronk W, Aartsen H (redactie). Kwetsbare kinderen. Een ethische zorg. Casus en Commentaren. Den Haag: Lemma; 2008. pag. 360–5.

    Google Scholar 

Download references

Author information

Affiliations

Authors

Corresponding author

Correspondence to Marieke ten Have.

Rights and permissions

Reprints and Permissions

About this article

Verify currency and authenticity via CrossMark

Cite this article

ten Have, M., Willems, D.L. Een gezonde leefstijl: heiligt het doel de middelen?. Bijblijven 32, 195–203 (2016). https://doi.org/10.1007/s12414-016-0140-7

Download citation