Moeilijke momenten en stress bij kinderen van chronisch zieke ouders

Abstract

Doel van dit onderzoek was het verkrijgen van inzicht in moeilijke momenten die kinderen van chronisch zieke ouders meemaken in hun dagelijks leven. Bovendien is nagegaan of frequentie en beleving van deze moeilijke momenten significant bijdragen aan stress bij het kind, ook als gecontroleerd wordt voor de ernst van de ziekte van de ouder. Onderzoeksgroep en methode: 106 kinderen van patiënten met cva (n = 29) en patiënten met de ziekte van Parkinson (n = 77) namen deel aan het onderzoek. De kinderen waren tussen de tien en 22 jaar oud (m = 15,9; sd = 2,8); 56 procent van de kinderen was een meisje. Vragenlijsten werden thuis ingevuld in aanwezigheid van een onderzoeker. Resultaten: kinderen die opgroeien met een chronisch zieke ouder maken regelmatig moeilijke momenten mee met betrekking tot hun zieke ouder, hun gezonde ouder, beide ouders in relatie tot elkaar en met betrekking tot hun persoonlijke leven. Het vaker meemaken van moeilijke momenten bleek samen te hangen met een negatievere beleving van deze momenten. Er werd een positief verband met stress gevonden voor alle moeilijke momenten. Meisjes ervoeren meer stress dan jongens, en kinderen van chronisch zieke vaders ervoeren meer stress dan kinderen van chronisch zieke moeders. Regressieanalyses toonden aan dat zowel frequentie als beleving van moeilijke momenten als sekse van het kind significant bijdroegen aan stress van het kind. Conclusie: kinderen van chronisch zieke ouders lopen het risico stress te ervaren door moeilijke momenten in hun dagelijks leven. Gevonden resultaten zijn in overeenstemming met de stresstheorie van Lazarus.

This is a preview of subscription content, access via your institution.

Figuur 1

Notes

  1. 1.

    Als er in dit artikel gesproken wordt over kinderen worden hiermee ook adolescenten bedoeld.

  2. 2.

    Onder mantelzorg wordt verstaan ‘de onderlinge, vanzelfsprekende, onbetaalde en niet-georganiseerde zorg binnen sociale netwerken’ (Visser-Meily, 2000).

  3. 3.

    De Hoogstraat (Utrecht), Revalidatiecentrum Amsterdam (Amsterdam), Heliomare (Wijk aan Zee), Blixembosch (Eindhoven), Rijndam (Rotterdam), De Trappenberg (Huizen), Sint Maartenskliniek (Nijmegen), Leijpark (Tilburg), De Vogellanden (Zwolle).

  4. 4.

    De in dit onderzoek gebruikte gegevens van de kinderen van cva-patiënten zijn afkomstig uit het mantelzorgonderdeel van het FuPro cva-onderzoek, dat onder supervisie staat van het vu Medisch Centrum te Amsterdam.

Literatuur

  1. Acock, A.C. (2005). Working with missing values. Journal of Marriage and Family, 67, 1012-1028.

    Article  Google Scholar 

  2. Armistead, L., Klein, K., & Forehand, R. (1995). Parental physical illness and child functioning. Clinical Psychology Review, 15, 409-422.

    Article  Google Scholar 

  3. Armsden, G.C., & Lee, F.M. (1993). The child’s adaptation to parental medical illness: Theory and clinical implications. Patient Education and Counselling, 22, 153-165.

    CAS  Article  Google Scholar 

  4. Collin, C., Wade, D.T., Davies, S., & Horne, V. (1988). The Barthel adl Index: A reliability study. International Disabilities Studies, 10, 61-63.

    CAS  Article  Google Scholar 

  5. Ekman, P., & Campos, J. (2003). Richard Stanley Lazarus (1922-2002). American Psychologist, 58, 756-757.

    Article  Google Scholar 

  6. Garrison, W.T., & McQuiston, S. (1989). Chronic illness during childhood and adolescence: Psychological aspects. Thousand Oaks, CA: Sage.

    Google Scholar 

  7. Hartong, I.M., Krol, M., Maaskant, A., Plate, A. te, & Schuszler, D. (2003). Psst ... Slaap je al? Een onderzoek naar slaapkwaliteit. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, Afdeling Pedagogische en Onderwijskundige Wetenschappen.

    Google Scholar 

  8. Hoehn, M.M., & Yahr, M. (1967). Parkinsonism, onset, progression and mortality. Neurology, 17, 427-442.

    CAS  Article  Google Scholar 

  9. Klauw, I. van der (2003). Wanneer je vader of moeder een cva heeft gehad ... (doctoraalscriptie). Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, Afdeling Pedagogische Wetenschappen.

    Google Scholar 

  10. Koopman, J.L. (2004). Beroerd, een beroerte! Een onderzoek naar het functioneren van het kind in een gezin met een ouder met een cva (doctoraalscriptie). Amsterdam: Universiteit van Amsterdam: Afdeling Pedagogische Wetenschappen.

    Google Scholar 

  11. Korneluk, Y.G., & Lee, C.M. (1998). Children’s Adjustment to Parental Physical Illness. Clinical Child and Family Psychology Review, 1, 179-193.

    CAS  Article  Google Scholar 

  12. Kotchick, B.A., Forehand, R., Armistead, L., Klein, K., & Wierson, M. (1996). Coping with illness: Interrelationships across family members and predictors of psychological adjustment. Journal of Family Psychology, 10, 358-370.

    Article  Google Scholar 

  13. Lackey, N.R., & Gates, M.F. (2001). Adults’ recollections of their experiences as young caregivers of family members with chronic physical illnesses. Journal of Advanced Nursing, 34, 320-328.

    CAS  Article  Google Scholar 

  14. Lazarus, R.S. (1991a). Cognition and motivation in emotion. American Psychologist, 46, 352-367.

    CAS  Article  Google Scholar 

  15. Lazarus, R.S. (1991b). Progress on a cognitive-motivational-relational theory of emotion. American Psychologist, 46, 819-834.

    CAS  Article  Google Scholar 

  16. Lintel Hekkert, M. te, & Schreuder Goedheijt, T. (2002). Zonder morren je ouders verzorgen. Tijdschrift voor Verzorgenden, 38-41.

  17. Lippa, R.A. (2002). Gender, nature, and nurture. Mahwah: Laurence Erlbaum Associates.

    Google Scholar 

  18. Rees, L. (2002). Living with Parkinson’s disease: A child’s perspective. British Medical Journal, 324, 1562.

    Article  Google Scholar 

  19. Schrag, A., Morley, D., Quinn, N., & Jahanshahi, M. (2004). Impact of Parkinson’s disease on patients’ adolescent and adult children. Parkinsonism and Related Disorders, 10, 391-397.

    Article  Google Scholar 

  20. Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2001). Using multivariate statistics. Boston: Allyn and Bacon.

    Google Scholar 

  21. Visser-Meily, J.M.A. (2000). Mantelzorg, partners en kinderen, van cva -patiënten (onderzoeksprotocol). Utrecht: Revalidatiecentrum De Hoogstraat.

    Google Scholar 

  22. Visser-Meily, J.M.A., Post, M.W.M., Meijer, A.M., Maas, C.J.M., Ketelaar, M., & Lindeman, E. (2005a). Children’s adjustment to a parent’s stroke: determinants of health status and psychological problems, and the role of support by the rehabilitation team. Journal of Rehabilitation Medicine, 37, 236-241.

    Article  Google Scholar 

  23. Visser-Meily, J.M.A., Post, M.W.M., Meijer, A.M., Port, I. van de, Maas, C.J.M., & Lindeman, E. (2005b). When a parent has a stroke: clinical course and prediction of mood, behaviour problems and health status of their young children. Stroke, 36, 2436 - 2440.

    Article  Google Scholar 

  24. Weiner, B. (1986). An attributional theory of motivation and emotion. New York: Springer-Verlag.

    Google Scholar 

Download references

Author information

Affiliations

Authors

Corresponding author

Correspondence to M. J. Dufour.

Additional information

Dufour, M.J., Meijer, A.M., Port, I. van de, & Visser-Meily, J.M.A. (2006). Daily hassles and stress in the lives of children with chronically ill parents. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie, 61, 51-64.

Objective: The aim of this study was to get insight into the daily hassles of children of chronically ill parents. Besides, it was investigated if frequency and perception of these hassles or difficult moments contributed to stress of the child, even when controlled for severity of parental illness. Subjects and method: A sample of 106 children of stroke patients (n = 29) and patients suffering from Parkinson’s disease (n = 77) participated in the study. Children’s age varied between 10 and 22 (m = 15.9; sd = 2.8); 56% of the children was female. Questionnaires were completed at home in the presence of a researcher. Results: The children in this study frequently experienced difficult moments associated with their ill parent, their healthy parent, their parents in relation to each other, and their personal life. More frequent occurrence of difficult moments was related to a more negative perception of these moments. For all difficult moments a positive correlation was found with stress. Girls experienced more stress than boys, and children of chronically ill fathers experienced more stress than children of chronically ill mothers. Regression analyses showed that both frequency and perception of difficult moments and child’s gender contributed to stress. Conclusion: Children of chronically ill parents seem at risk for experiencing stress due to daily hassles in their everyday life. Results are consistent with the stress theory of Lazarus.

Revalidatiecentrum De Hoogstraat, Utrecht.

Universiteit van Amsterdam, Afdeling Pedagogische en Onderwijskundige Wetenschappen, Postbus 94208, 1090 ge Amsterdam.

Revalidatiecentrum De Hoogstraat, Utrecht.

Onderzoek en artikel zijn mede tot stand gekomen dankzij de hulp van de participerende revalidatiecentra (De Hoogstraat, Revalidatiecentrum Amsterdam, Heliomare, Blixembosch, Rijndam, De Trappenberg, Sint Maartenskliniek, Leijpark, De Vogellanden) en de respondenten. De auteurs bedanken alle betrokkenen voor hun hulp, evenals de Parkinson Patiënten Vereniging voor hun medewerking en financiële steun en de Stichting Kinderpostzegels Nederland voor het verlenen van subsidie aan dit onderzoek.

Appendices

Ontvangen: 15 oktober 2005; geaccepteerd: 31 maart 2006.

Bijlage. Vragenlijst Moeilijke Momenten

Vragenlijst Moeilijke momenten, zoals deze afgenomen is bij kinderen met een ouder met cva. Bij kinderen met een ouder met de ziekte van Parkinson staat in plaats van cva ‘ziekte van Parkinson’ vermeld.

Kind
1a Zie je wel eens dat je ouder met cva afhankelijk is (dingen niet alleen kan)? nee ja   
1b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
1c Hoe vind je het om je ouder met cva afhankelijk te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
2a Zie je je ouder met cva wel eens verdrietig? nee ja   
2b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
2c Hoe vind je het om je ouder met cva verdrietig te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
3a Zie je je ouder met cva wel eens ziek? nee ja   
3b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
3c Hoe vind je het om je ouder met cva ziek te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
4a Zie je je ouder met cva wel eens met pijn? nee ja   
4b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
4c Hoe vind je het om je ouder met cva met pijn te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
5a Zie je je ouder met cva wel eens raar doen? nee ja   
5b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
5c Hoe vind je het om je ouder met cva raar te zien doen? gewoon vervelend naar afschuwelijk
6a Zie je wel eens dat je ouder met cva zich alleen voelt? nee ja   
6b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
6c Hoe vind je het om te zien dat je ouder met cva zich alleen voelt? gewoon vervelend naar afschuwelijk
7a Zie je je gezonde ouder wel eens verdrietig? nee ja   
7b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
7c Hoe vind je het om je gezonde ouder verdrietig te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
8a Zie je je gezonde ouder wel eens overbelast/moe? nee ja   
8b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
8c Hoe vind je het om je gezonde ouder overbelast/moe te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
9a Zie je je gezonde ouder wel eens gespannen/geïrriteerd? nee ja   
9b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
9c Hoe vind je het om je gezonde ouder gespannen/geïrriteerd te zien? gewoon vervelend naar afschuwelijk
10a Zie je bij je gezonde ouder wel eens dat hij/zij bang is dat er dingen fout gaan, angst voor de toekomst heeft? nee ja   
10b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
10c Hoe vind je het om bij je gezonde ouder te zien dat hij/zij bang is dat er dingen fout gaan, angst heeft voor de toekomst? gewoon vervelend naar afschuwelijk
11a Zie je bij je gezonde ouder wel eens dat hij/zij zich alleen voelt? nee ja   
11b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
11c Hoe vind je het om bij je gezonde ouder te zien dat hij/zij zich alleen voelt? gewoon vervelend naar afschuwelijk
Beide ouders
1a Zie je wel eens dat je ouders geen contact meer met elkaar hebben? nee ja   
1b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
1c Hoe vind je het om te zien dat je ouders geen contact meer met elkaar hebben? gewoon vervelend naar afschuwelijk
2a Zie je wel eens dat je ouders onaardig doen tegen elkaar (ruzie, geërgerd)? nee ja   
2b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
2c Hoe vind je het om te zien dat je ouders onaardig doen tegen elkaar (ruzie, geërgerd)? gewoon vervelend naar afschuwelijk
Eigen ervaringen
1a Vind je dat je geen erkenning krijgt van je ouder met cva voor wat je allemaal doet? (kind weet dat ouder daartoe niet in staat is) nee ja   
1b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
1c Hoe vind je het dat je geen erkenning krijgt van de ouder met cva voor wat je allemaal doet? gewoon vervelend naar afschuwelijk
2a Vind je dat je onvoldoende/geen erkenning krijgt van je gezonde ouder voor wat je allemaal doet? nee ja   
2b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
2c Hoe vind je het dat je onvoldoende/geen erkenning krijgt van je gezonde ouder voor wat je allemaal doet? gewoon vervelend naar afschuwelijk
3a Vind je dat je huiswerk/schoolprestaties lijden onder het mee helpen /zorgen hebben? nee ja   
3b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
3c Hoe vind je het dat je huiswerk/schoolprestaties lijden onder het mee helpen /zorgen hebben? ? gewoon vervelend naar afschuwelijk
4a Vind je dat je huiswerk/schoolprestaties lijden onder de situatie thuis? nee ja   
4b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
4c Hoe vind je het dat je huiswerk/schoolprestaties lijden onder de situatie thuis? gewoon vervelend naar afschuwelijk
5a Vind je dat het contact met vrienden/vriendinnen moeilijk gaat? nee ja   
5b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
5c Hoe vind je het dat het contact met vrienden/vriendinnen moeilijk gaat? gewoon vervelend naar afschuwelijk
6a Maak je je zorgen over de toekomst? nee ja   
6b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
6c Hoe vind je het dat je je zorgen maakt over de toekomst? gewoon vervelend naar afschuwelijk
7a Vind je dat je onvoldoende zakgeld krijgt , geen tijd voor een baantje hebt? nee ja   
7b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
7c Hoe vind je het dat je onvoldoende zakgeld krijgt, geen tijd voor een baantje hebt? gewoon vervelend naar afschuwelijk
8a Vind je dat in het gezin alle aandacht naar de ouder met cva gaat? nee ja   
8b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
8c Hoe vind je het dat in het gezin alle aandacht naar de ouder met cva gaat? gewoon vervelend naar afschuwelijk
9a Voel je je onzeker (doe ik het wel goed)? nee ja   
9b Zo ja, hoe vaak? minimaal eenmaal per maand minimaal eenmaal per week minimaal eenmaal per dag  
9c Hoe vind je het dat je je onzeker voelt? gewoon vervelend naar afschuwelijk

Rights and permissions

Reprints and Permissions

About this article

Verify currency and authenticity via CrossMark

Cite this article

Dufour, M.J., Meijer, A.M., van de Port, I. et al. Moeilijke momenten en stress bij kinderen van chronisch zieke ouders. NETP 61, 51–60 (2006). https://doi.org/10.1007/BF03062361

Download citation