Hydrobiological Bulletin

, Volume 25, Issue 3, pp 191–216 | Cite as

Heavy metals in the IJsselmeer area (The Netherlands): Supply, distribution and concentrations in water, sediment and organisms. A review

  • Jaap Dorgelo
  • Liesbeth Van der Kamp
Article

Abstract

This review on metal pollution in the Dutch IJsselmeer area is importantly based on Dutch, ‘grey’ literature, including studies set going by governmental authorities and meant to steer policy strategies. It deals with supply, distribution and budgets of dissolved, particulate and sedimentbound heavy metals, preceded by a general description of the area, data on the River Rhine as significant source of water and contaminants, as well as by the enumeration of the many functions of the area, since they perfectly illustrate the urgency for protection of fresh water and of the tuning of the interests in an industrialized, overpopulated country, such as The Netherlands are. The metal concentrations measured in phytoplankton, zooplankton, benthos, fish and birds are presented in relation to the IJsselmeer food web. Effects on organisms have hardly been studied so far. The review is summarized in 21 conclusions. Future ecotoxicological research must be better coordinated and emphasize the effects on the level of the community.

KeyWords

heavy metals origin and fate residues in organisms IJsselmeer area 

Preview

Unable to display preview. Download preview PDF.

Unable to display preview. Download preview PDF.

References

  1. BAKKER, F. en C. VAN DE GUCHTE 1977–1988. Trends in de accumulatie van IRC-prioritaire stoffen inDreissena. Concept-rapport EHR/DBW-RIZA/AOCE (in prep.)Google Scholar
  2. BARNES, R. D., 1974. Invertebrate zoology, 3rd Edition. W. B. Saunders and Co., Philadelphia, London, Toronto: 874 pp.Google Scholar
  3. BERGER, C., 1987. Habitat en ekologie vanOscillatoria agardhii Gomont. Thesis, Rijksuniversiteit Groningen. 233 pp.Google Scholar
  4. BEURSKENS, J. E. M., Th. E. M. TEN HULSCHER en L. E. V DER VELDE, 1988. Integraal waterbeheer Ketelmeer, microverontreiniging; verspreiding van microverontreinigingen in IJssel, Ketelmeer en IJsselmeer. Rijkswaterstaat, DBW/RIZA, Lelystad. 60 pp.Google Scholar
  5. BROCADES ZAALBERG, R. W., 1985. Het ecosysteem van het IJsselmeer, opbouw en bedreigingen. Uitg. Natuurmonumenten en de Stichting Natuur en Milieu. 215 pp.Google Scholar
  6. BROCADES ZAALBERG, R. W., 1988a. Het buitendijkse land rond het IJsselmeer: Noord-Holland. IJsselmeerberichten, nr. 1: 3–6.Google Scholar
  7. BROCADES ZAALBERG, R. W., 1988b. Het buitendijkse land rond het IJsselmeer: Friesland. IJsselmeerberichten. nr. 2: 8–11.Google Scholar
  8. COORDINATIE-COMMISSIE voor de metingen van radioactiviteit en xenobiotische stoffen. Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, 1989: Metingen van Radioactiviteit en xenobiotische stoffen in het biologisch milieu in Nederland 1987. 80 pp.Google Scholar
  9. DE JONG, J. and J. H. ROELOFS, 1983. Ecology and the Zuiderzeeproject. Wat. Sci. Tech., 16: 171–206.Google Scholar
  10. DE KLOET, W. A., 1978. Study of the phosphorus loading and retention in the IJsselmeer. Verh. Internat. Verein. Limnol., 20: 1619–1623.Google Scholar
  11. DE KOCK, W. C., J. JOZIASSE en P. DE JONG, 1986. Ecotoxicologisch onderzoek aan watervogels. Inventarisatie van contaminantgehalten in het IJsselmeergebied. TNO/MT, rapport nr. R85/227, 47 pp.Google Scholar
  12. DEL CASTILHO, P., R. G. GERRITSE, J. M. MARQUENIE and W. SALOMONS, 1984. Metal speciation in thein situ accumulation by the musselDreissena polymorpha. Proc. Int. Conf. Heavy Metals in the Environment, Heidelberg 1983. Vol. 1: 471–474.Google Scholar
  13. DEL CASTILHO, P. en J. M. MARQUENIE, 1983. Bindingsvormen en opname door organismen (met medewerking van R. Gerritse en W. Salomons). Centrale Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek, Maatschappelijke Technologie. 70 pp.Google Scholar
  14. DIJKZEUL, A., 1982. The water quality of the Rhine in The Netherlands over the period 1970–1981. Report No. 82-061. RW/DBW/RIZA (Rijkswaterstaat/Dienst Binnenwateren/Rijksinstituut voor de Zuivering van Afvalwater). 187 pp.Google Scholar
  15. DRIEBERGEN, J., 1988. Integraal waterbeheer Ketelmeer, een eerste inventarisatie van de waterbodemkwaliteit van het Ketelmeer. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Projectgroep Ketelmeer. 17 pp.Google Scholar
  16. DV (Directie van de Visserijen), 1983. Visserij-Jaarverslagen. Jaarverslag 1982.Google Scholar
  17. DV (Directie van de Visserijen), 1987. Visserij-Jaarverslagen. Jaarverslag 1986.Google Scholar
  18. DV (Directie van de Visserijen), 1988. Visserij-Jaarverslagen. Jaarverslag 1987.Google Scholar
  19. ENTE, P. J., 1981 a. Aantekeningen over de IJsselmeer-afzetting in het IJsselmeergebied en over een aantal in de loop der tijden veranderde hoedanigheden, voornamelijk m.b.t. zware metalen (Cd, Cr, Cu, Hg, Pb en Zn). Flevobericht nr. 177. 63 pp.Google Scholar
  20. ENTE, P. J., 1981b. Over de gehalten aan de zware metalen Cd, Cr, Cu, Hg, Pb en Zn in de bodem van de Markerwaard. Flevobericht nr. 175. 44 pp.Google Scholar
  21. ENTE, P. J., 1983. De aard van de bovenste 5 cm van de IJsselmeer-en Ketelmeerbodem in het bijzonder m.b.t. de gehalten aan Cd, Hg, Pb en fosfaat. Flevobericht nr. 233. 39 pp.Google Scholar
  22. ENTE, P. J., 1987. Het verband tussen de gehalten aan de zware metalen Cd, Hg en Pb in muggelarven en omringende grond uit de bodem van het IJsselmeer. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. 7 pp.Google Scholar
  23. GOULDEN, C. E., 1971. Environmental control of the abundance and distribution of the chydorid Cladocera. Limnol. Oceanogr. 16 320–331.Google Scholar
  24. HEYMEN, R., 1990. Resultaten van het waterkwaliteitsonderzoek in de Rijn in Nederland 1970–1989. Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Rijkswaterstaat, Dienst Binnenwateren/RIZA. Nota nr. 90.048;84pp.Google Scholar
  25. HUECK-VAN DER PLAS, E. H., Ed., 1984. Zware metalen in aquatische systemen (ZMAS). Geochemisch en biologisch onderzoek in Rijn en Maas en de daardoor gevoede bekkens. Overzicht van het onderzoek en conclusies. Rijkswaterstaat; Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater; Deltadienst; TNO/MT; Instituut voor Bodemvruchtbaarheid; Waterloopkundig Laboratorium 42 pp.Google Scholar
  26. JONASSON, P. M., 1978. Zoobenthos of lakes. Verh. Internat. Verein. Limnol., 20: 13–37.Google Scholar
  27. KNMI/RIVM (Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiene), 1987. 124 pp.Google Scholar
  28. KRAAK, M. H. S., M. C. Th. SCHOLTEN, W. H. M. PEETERS and W. Chr. DE KOCK, 1991. Biomonitoring of heavy metals in the Western European Rivers Rine and Meuse using the freshwater musselDreissena polymorpha. Environmental Pollution, 74: 101–114.Google Scholar
  29. LEBRET, T., Th. MULDER, J. PHILIPPONA en A. TIMMERMAN (no year mentioned). Wilde ganzen in Nederland. Bibliotheek KNNV, uitgave nr. 23. ISBN-900395030X, 183 pp.Google Scholar
  30. LUTEN, J. B., 1985. De voedingswaarde van spoorelementen uit vis, schaal-en schelpdieren. Voeding, 46 (12): 410–415.Google Scholar
  31. LUTEN, J. B., A. RUITER, T. M. RITSKENS A. B. RAUCHBAAR and G. RIEKWEL-BOOY, 1980. Mercury and selenium in marine and freshwater fish. J. Food Sci., 45: 416–419.Google Scholar
  32. LV (Ministerie van Landbouw en Visserij). Landbouwadvies-Commissie Milieukritische Stoffen (LAC). Jaarverslag 1985.Google Scholar
  33. LV (Ministerie van Landbouw en Visserij). Landbouwadvies-Commissie Milieukritische Stoffen (LAC). Jaarverslag 1986).Google Scholar
  34. LV (Ministerie van Landbouw en Visserij). Landbouwadvies-RIVO/LEI, (1989): Uitgave van het Rijksinstituut voor Visserij en het Landbouw-Economisch Instituut. Jaarverslag 1989.Google Scholar
  35. MARQUENIE, J. M., 1980. Een oriënterend onderzoek naar metaalgehalten van watervogels. Centrale Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek, Maatschappelijke Technologie Rapport nr. CL/80-45, 23 pp.Google Scholar
  36. MARQUENIE, J. M., 1983. Opname en afgifte door organismen. Centrale Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek Maatschappelijke Technologie. 56 pp.Google Scholar
  37. MARQUENIE, J. M. en W. C. DE KOCK, 1983. Inventarisatie van gehalten in organismen. Centrale Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek. Maatschappelijke Technologie. Rapport MT-TNO nr. 83/103-a, Delft. 61 pp.Google Scholar
  38. MARQUENIE, J. M., P. POELE en G. HOORNSMAN, 1986. Onderzoek naar effecten van contaminanten op duikeenden. Centrale Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek Maatschappelijke Technologie. Rapport nr. 86/066, 35 pp.Google Scholar
  39. MVW-a (Ministerie van Verkeer en Waterstaat), Directie Flevoland, AN, Lelystad. Computerized data base.Google Scholar
  40. MVW-b (Ministerie van Verkeer en Waterstaat), RWS, DBW/RIZA, Lelystad. Computerized data base.Google Scholar
  41. NBR (Natuurbeschermingsraad), 1987. Gebiedsvreemd water. 43 pp.Google Scholar
  42. NIJSSEN. H. en S. J. DE GROOT, 1987. De vissen van Nederland. Stichting Utig. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging. 223 pp.Google Scholar
  43. NOLST TRINITE, J. G. 1989. Vis en opbrengst. IJsselmeerberichten, 3/89, p. 8.Google Scholar
  44. PIERSMA, Th., 1987. Ruiende futen willen rust. Vogels, nr. 41: 194–196.Google Scholar
  45. PIETERS, H., 1987. De Sandoz affaire en het kwikgehalte in aal. Onze Zoetwatervisserij, nr. 6/7: 5–6.Google Scholar
  46. PIETERS, H., 1989. Time trends of mercury in pike-perch (Stizostedion lucioperca), perch (Perca fluviatilis) and eel (Anguilla anguilla) from Lake IJssel. In: Proc. Internat. Conf. “Heavy metals in the environment’, Ed. J. P. Vernet, Genève, 1989. CEP-Consultants, Edinburgh, Vol. I: 362–366.Google Scholar
  47. PIETERS, J., J., SPEUR and P. G. WASSENAAR-SCHOLTZ, 1983. Total mercury contents in fish species from Dutch surface waters in relation to biological parameters and pollution level. C.M. 1983/E: 19, Marine Environmental Quality Committee, Int. Council Explor. Sea. 6 pp.Google Scholar
  48. PIETERS, H. and J. SPIER, 1989. Bioaccumulation of mercury in yellow eelAnguilla anguilla in the Netherlands. In: Publications and reports of the Project “Ecological Rehabilitation of the River Rhine’, Ed. E. C. L. Marteijn, publication no. 9, Symposium report 26th May, 1989.Google Scholar
  49. POSTMA, H., 1967. Observations on the hydrochemistry of inland waters in The Netherlands. In: Golterman, H. L. and R. S. Clymo, Eds., Chemical Environment in the Aquatic Habitat. Proc. I. B P.-Symposium, Amsterdam, 1966, p. 30–38.Google Scholar
  50. PWN (Provinciaal Waterleidingbedrijf van Noord-Holland). Pompstation Andijk (no year mentioned).Google Scholar
  51. QUADE, H. W., 1969. Cladoceran fauna associated with aquatic macrophytes in some lakes in northwestern Minnesota. Ecology, 50: 170–179.Google Scholar
  52. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiene (RIVM), 1989. ‘Zorgen voor Morgen’, nationale milieuverkenning 1985–2010. Samson H. D. Tjeenk Willink, Alphen aan de Rijn. 456 pp.Google Scholar
  53. RIVO/LEI, 1989-a. Uitgave van het Rijksinstituut voor Visserij en het Landbouw-Economisch Instituut. Jaarverslag 1988.Google Scholar
  54. RIVO/LEI, 1989-b. Uitgave van het Rijksinstituut voor Visserij en het Landbouw-Economisch Instituut. Jaarverslag 1989.Google Scholar
  55. RW/DBW/RIZA (Rijkswaterstaat/Dienst Binnenwateren/Rijksinstituut voor de Zuvering van Afvalwater), 1983. Resultaten van het waterkwaliteitsonderzoek in de, Rijn in Nederland, 1986. Nota nr. 87-033. 60 pp.Google Scholar
  56. RW/DZ (Rijkswaterstaat/Directie Zuiderzeewerken), 1985. Regionale waterkwaliteitsnota IJsselmeergebied. 250 pp.Google Scholar
  57. RW/RIZA (Rijkswaterstaat, Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater), 1983. De waterkwaliteit van de Rijn in Nederland, Supplement. Notanr. 84-097, 39 pp.Google Scholar
  58. SALOMONS, W., 1983. Trace metal cycling in a polluted lake (IJsselmeer The Netherlands). Waterloopkundig Laboratorium en Instituut voor Bodemvruchtbaarheid, Delft; Report S357/EEC contract nr. 199-1-7-ENV-N. 50 pp.Google Scholar
  59. SALOMONS, W., 1989. Fate and behaviour of trace metals in a shallow eutrophic lake. In: A. Boudou and F. Ribeyne, Eds., Aquatic ecotoxicology: fundamental concepts and methodologies. Volume I. CRC Press, Inc., Boca Raton, Florida, p. 185–199.Google Scholar
  60. SALOMONS, W. and A. J. DE GROOT, 1977. Pollution history of trace metals in sediments, as affected by the River Rhine. Publ. nr. 184 Waterloopkundig Laboratorium, Delft; 9+11 pp.Google Scholar
  61. SALOMONS, W. and W. D. EYSINK, 1979. Pathways of mud and particulate metals from rivers to the southern North Sea. Presented at: Int. Meeting on Holocene Sedimentation in the North Sea Basin, Texel, The Netherlands, 1979. 34 pp.Google Scholar
  62. SALOMONS, W. and U. FORSTNER, 1984. Metals in the hydrocycle. Springer Verlag, Berlin, 349 pp.Google Scholar
  63. SALOMONS, W. en H. N. KERDIJK, 1983a. Geochemische inventarisatie. Waterloopkundig Laboratorium. 127 pp.Google Scholar
  64. SALOMONS, W. en H. N. KERDIJK, 1983b. Geochemische processen. Waterloopkundig Laboratorium. 50 pp.Google Scholar
  65. SALOMONS, W. and W. G. MOOK, 1980. Biochemical processes affecting metal concentrations in lake sediments (IJsselmeer, The Netherlands). Sci. Total Environ., 16: 217–219.Google Scholar
  66. SCHINDLER, O., 1968. Unsere Süsswasserfische. Kosmos Naturführer, Stuttgart, 234 pp.Google Scholar
  67. SMIRNOV, N. N., 1971. Fauna of the U.S.S.R., Crustacea, Vol. 1, No. 2, Chydoridae (translated from Russian, Israel Program for Scientific Translations Jerusalem), 1974. 644 pp.Google Scholar
  68. SWAN (Stichting Wetenschappelijke Atlas van Nederland), 1984–1988. Atlas van Nederland, deel I, Bevolking, Staatsuitgeverij. ISBN-9012050014.Google Scholar
  69. TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL, vergaderjaar 1988–1989. Derde Nota Waterhuishouding, 1989. ‘Water voor nu en later’. 21 250, nrs. 1-2. SDU Uitgeverij, Den Haag. ISSN 0921-7371.Google Scholar
  70. VAN DENSEN, W. L. T., W. G. CAZEMIER, W. DEKKER and H. G. J. OUDELAAR, 1990. Management of the fish stocks in Lake IJssel, The Netherlands. In: W. L. T. van Densen, B. Steinmetz and R. H. Hughes, Eds., Management of Freshwater Fisheries, Proc. Symposium, Göteborg, Sweden, 1988, pp. 313–327.Google Scholar
  71. VAN DER VALK, F., Q. T. DAO and J. SPEUR, 1989. Contaminant contents of freshwater mussels (Dreissena polymorpha) incubated at various locations in the River Rhine from Switzerland to The Netherlands. Rijksinstituut voor Visserijonderzoek, Jmuiden, The Netherlands. 9 pp.Google Scholar
  72. VAN DER WAL, R. J. and P. J. ZOMERDIJK, 1979. The moulting of tufted duck and pochard on the IJsselmeer in relation to moult concentrations in Europe. Wildfowl, 30: 99–108.Google Scholar
  73. VAN EERDEN, M. R. en A. BIJ DE VAATE, 1984. Natuurwaarden van het IJsselmeergebied. Flevobericht nr. 242. 73 pp.Google Scholar
  74. VAN URK, G., 1974. Onderzoek bodemfauna van IJssel, Ketelmeer en IJsselmeer. Voorlopig verslag. Rijksinstituut voor Zuivering van Afvalwater, 17 pp.Google Scholar
  75. VAN URK, G., 1978. The macrobenthos of the River IJssel. Hydrobiol. Bull. (Amsterdam), 12: 21–29.Google Scholar
  76. VAN URK, G., F. C. M. KERKUM en S. M. WIERSMA, 1985. Bodemfauna in verontreinigde onderwaterbodems. H2O. p. 509–513.Google Scholar
  77. VBIJ (Vereniging tot Behoud van het IJsselmeer) 1985. Behoud vraagt beheer. VBIJ 18 pp.Google Scholar
  78. VOS, G., J. P. C. HOVENS and P. HAGEL, 1986. Chromium, nickel, copper, zinc, arsenic, selenium, cadimium, mercury and lead in Dutch fishery products 1977–1984. Sci. Total Environ., 52: 25–40.Google Scholar
  79. VROM/LV (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en Ministerie van Landbouw en Visseri), 1985. Milieu-Effectrapportage, 21, Effectvoorspelling, III, Oppervlaktewater. 285 pp.Google Scholar
  80. VW (Ministerie van Verkeer en Waterstaat), 1985 De waterhuishouding van Nederland, 1984. Staatsuitgeverij, Den Haag, 253 pp.Google Scholar
  81. WESSELING, J. W., 1983. Correlatie van de gehalten in water/sediment en in organismen. Waterloopkundig Laboratorium. 17 pp.Google Scholar
  82. WIERSINGA, W. en R. VAN DIGGELEN, 1987. De betekenis van het IJsselmeer voor de waterhuishouding. IJsselmeerberichten, nr. 2: 12–18.Google Scholar
  83. WILLEMSEN, J., 1977. Population dynamics of percids in Lake IJssel and some smaller lakes in The Netherlands. J. Fish. Res. Board Can., 34: 1710–1719.Google Scholar
  84. IJSSELMEERBERICHTEN, 1990. nr. 3, p. 19.Google Scholar

Copyright information

© Netherlands Hydrobiological Society 1992

Authors and Affiliations

  • Jaap Dorgelo
    • 1
  • Liesbeth Van der Kamp
    • 1
  1. 1.Department of Aquatic EcotoxicologyUniversity of AmsterdamAmsterdamThe Netherlands

Personalised recommendations